Nu de schoonmakersstaking ten einde is, is er tijd voor boordnodige reflectie. Wat heeft dit conflict ons geleerd? Op welke manier is de strijd gevoerd, wat is de rol van de vakbond hierin geweest en welke lessen kunnen we hier uit trekken? Wat betekent dit voor de toekomst? Dit artikel is een individuele bijdrage van een lid van de Anarcho-Syndicalistische Bond (ASB) en een poging om een antwoord op deze vragen te geven.

Schoon genoeg

Schoonmakersbezetting van de Vrije Universiteit te Amsterdam

De schoonmakersstaking eindigde, zoals Peter Storm al analyseerde, in een relatief mager akkoord, zeker als we dit tegen het licht van de initiële eisen en de duur en vastberadenheid van de actie houden. De originele inzet was een eisenpakket dat een flinke loonsverhoging, het in vaste dienst nemen van personeel na 9 maanden (uitzendkrachten inclusief), scholing onder werktijd en doorbetaling bij ziekte vanaf dag één omvatte.

Het magere principeakkoord tussen de FNV en de schoonmaakbranche omvat echter een CAO van twee jaar, ondanks de FNV eis dat het om een eenjarige CAO zou gaan. Peter Storm observeerde correct dat “Eén jaar is gunstiger voor arbeiders: die houden daarmee de weg open om vrij snel voor verdere verbeteringen te strijden. Twee jaar is gunstiger voor bazen: die krijgen daarmee iets langer rust in de tent en weten zich gevrijwaard voor verrassingen qua kosten. Dat er nu een tweejarige looptijd wordt afgesproken is dus een concessie aan de bazen”. In die twee jaar krijgen de schoonmakers een loonstijging van 4,85 procent (maar net genoeg om de inflatie bij te houden), betere opleidingen, ‘werkdrukmetingen’ en ‘meer zekerheid’. Op het gebied van doorbetaling bij ziekte komt er een zogenaamd ‘breed experiment door onafhankelijke deskundigen’ die uiteraard gaan kijken of een dergelijke regeling niet al teveel snijdt in de winsten van de bazen, of de werkdruk wel fors genoeg blijft. Iets waar OSB-woordvoerder Hans Simons (PVDA’er en voormalig staatssecrataris van Volksgezondheid) over in zijn nopjes is, zijn grootste angst is immers ‘grijs verzuim’, waarbij zieke arbeiders zich misschien toch nog naar het werk hadden kunnen slepen om hun laatste restje gezondheid er voor de baas uit te persen. En dat zou die arme schoonmaaksjeiks die de OSB vertegenwoordigd wel eens kunnen benadelen. De juichende reactie van salonsocialisten als Roemer (SP) die dit een mooi voorbeeld vinden voor alle “agenten, leraren, verpleegkundigen, mensen in de wsw, etc.” of Diederik Samson (PvdA) is dan ook vooral een nogal goedkope poging om mee te liften via de solidariteit van de lippendienst. Dat diezelfde agenten die Roemer zo hoog heeft staan hun uiterste best deden om de bezetting van de Universiteit Utrecht te voorkomen en de bezetting van het station te frustreren (om nog maar niet te spreken van het massale staatsgeweld waar studenten of de 1 mei demonstranten onlangs mee geconfronteerd werden), is overigens veelzeggend over de aard van de SP.

De schoonmakers mogen met recht trots zijn op hun strijdbaarheid, vaak gevoerd vanuit een erg onzekere positie aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Hun strijdbare mentaliteit is een voorbeeld voor de hele arbeidersklasse. Maar na een strijd van 105 dagen staken, 10 marsen van respect, enkele universiteitsbezettingen en een stationshalbezetting is dit akkoord een veel te grote concessie vanuit de vakbondsbureaucratie aan de bazen. Dat de schoonmakers met dit akkoord er op vooruit zijn gegaan is zeker waar, dat mag ook wel gegeven hun onmenselijke startpositie. Dat ze een grotere winst in de wacht hebben gesleept dan andere sectoren in hun recente conflicten, is echter vooral een teken van de zwakke positie waarin de gehele arbeidersklasse zich in Nederland momenteel nog bevindt. Dat de schoonmakers, begrijpelijk moe na een lange en dappere strijd, het gekunstelde akkoord goedkeurden is te begrijpen maar is ook tekenend over de rol van de vakbond in deze strijd.

De vakbond als rem op de strijd

Initieel beloofde de FNV de NS te ontzien vanwege onzin zoals zogenaamd ‘goed ondernemerschap’ en ‘steun voor de schoonmakers’ (hoe verzin je het!), een knieval van de FNV die de NS beantwoordde door een contract af te sluiten met schoonmaakbedrijf Hago. Hago was bereid om 1 miljoen op het schoonmaken bij de NS te bezuinigen, wat neerkwam op 120.000 werkuren, iets wat de werkdruk op de schoonmakers alleen maar zou verhogen. Het antwoord van de schoonmakers hierop was de stationsbezetting te Utrecht. Deze bezetting bleek echter erg ingeperkt binnen de door de FNV uitgezette kaders van wat acceptabel was en werd, ondanks de insteek om te blijven tot de NS door de knieën zou gaan, dezelfde dag nog om 23:30 opgeheven. Het feit dat de strijd vanaf het eerste begin binnen de kaders van de FNV had plaatsgevonden, betekende ook dat de schoonmakers vanaf het eerste begin niet anders dan gewend waren zich naar deze structuren te schikken, hun initiatief in te laten kapselen door de vakbond en haar poldermentaliteit. Dit dooft uiteindelijk de strijdbaarheid, de potentie voor eigen initiatief en is ook een rem op de mogelijkheid voor de verspreiding van de strijd.

Dit kwam tevens aan het licht tijdens de bezetting van de Universiteit Utrecht. Hierbij ging het bestuur al snel in onderhandeling met de FNV, waarbij de belofte dat ten minste een student hierbij aanwezig mocht zijn niet werd nageleefd. Er werd besloten dat de bezetting na een dag zou worden opgeheven, zonder dat ook maar 1 eis was ingewilligd.

Bij de bezetting van de Vrije Universiteit te Amsterdam deed zich echter een buitengewoon positieve ontwikkeling voor. Hier sloten de kantinemedewerkers zich spontaan aan bij de schoonmakersstaking. Na decennia voor de VU te hebben gewerkt werd hun werk overgeheveld naar een cateringbedrijf en zouden hun arbeidsvoorwaarden ondergebracht worden in de beduidend slechtere horeca-CAO, wat een overgang van vaste naar flexwerk contracten zou betekenen. Hun eisen werden dan ook opgenomen in de lijst van eisen van de schoonmakers, een duidelijke uiting van klasse-solidariteit die verschillende sectoren verenigde. Het besef ‘jullie strijd is onze strijd’ verbind de verschillende delen van de arbeidersklasse en is de basis voor daadwerkelijke, materiële solidariteit in plaats van abstract altruïsme. Dit is de belangrijkste les van de hele schoonmakersstrijd. Schoonmakers, kantinemedewerkers, solidaire leraren en studenten stonden op de VU zij-aan-zij en het college van bestuur wist dan ook niet hoe snel ze aan de eisen moest voldoen om het reizende tij een halt toe te roepen.

De ingewilligde eisen omvatten:

1. Dat het College van Bestuur een brief stuurt aan de werkgeversorganisatie van schoonmaakbedrijven, waarin het toezegt de cao-eisen van de schoonmaakbond door te berekenen in de contracten.
2. Dat de zes stakende schoonmakers op de VU van wie het contract is beëindigd per direct hun baan terugkrijgen.
3. Dat de personeelsleden van het cateringbedrijf een werk- en arbeidsvoorwaardengarantie krijgen.

Echter, zoals Pouyesh van de Kritische Studenten Utrecht (KSU) ook al observeerde: “Toch had er meer bereikt kunnen worden. De leiding van de FNV stopte de actie al na een dag bezetten. De ABVAKABO leiding buiten de universiteit voorkwam een 2-uurse staking van het cateringpersoneel op de tweede dag en besloot uiteindelijk om de sit-in een halt toe te roepen terwijl maar een deel van de eisen waren ingewilligd. Men had meer druk kunnen uitoefenen door langer te blijven en de acties uit te bereiden om zo de solidariteit tussen de schoonmakers, studenten, kantinepersoneel en de medewerkers van de VU te versterken.”

Deze zet van de FNV bureaucraten is tekenend voor de rol die de vakbond speelt in de arbeidersstrijd, ze vormt een rem die probeert de strijd zoveel mogelijk te kanaliseren in overleg met de bazen, via haar eigen structuren wel te verstaan. Dit kwam ook naar boven tijdens de lerarenstaking begin dit jaar. De statische shows in Utrecht en de ArenA te Amsterdam, waar vakbondsbureaucraten of politici het woord namen en de leraren als passief publiek werden neergezet. De strijd werd van bovenaf afgekapt toen er ook maar een hint kwam dat het ‘kunduz-coalitie’ regeerakkoord na de val van het kabinet de bezuinigingen op passend onderwijs mogelijk tot ‘controversieel’ zou verklaren. De mededeling dat de AOB haar leden zou ‘vragen opnieuw in actie te komen’ als de beloftes niet waargemaakt zouden worden illustreert hoe de verhoudingen liggen.

Dat conflicten met FNV steun soms heviger kunnen oplaaien dan we gewend zijn is eerder ondanks, dan dankzij de vakbond. Ze functioneert vooral als een overlegorgaan tussen arbeiders en bazen, niet als een strijdorgaan ontstaan uit de zelforganisatie van de arbeidersklasse. De spontane actie van het kantinepersoneel en hun intersectorale karakter passen dan ook niet binnen de FNV logica en de rem van ABVAKABO leiding was hier dan ook te verwachten. Deze intersectorale steun en autonomie is echter cruciaal wil de strijd niet uitgeput raken en uiteindelijk toe moeten geven aan bemiddeling en mindere concessies dan men eigenlijk op het oog had. Zeker met het oog op de lange termijn is dit fundamenteel. Immers, met de crisis waarin het kapitalisme vandaag de dag verkeert zijn alle gewonnen overwinningen van uiterst fragiele aard. Strijdbaarheid, zelfvertrouwen, het overkomen van verdeeldheid en het opbouwen van een werkelijke arbeidersmacht, buiten de verstikkende, polderende kaders van vakbond en partij, is dan ook noodzakelijk als we de storm die ongetwijfeld nog gaat komen willen weerstaan. En al helemaal als we als revolutionairen willen handelen naar het besef dat kapitalisme zelf de crisis is en de weg willen smeden naar een andere wereld, vrij van het juk van staat en kapitaal.

Oude wijn in nieuwe zakken

Kwartiermakers Elzinga, Donkers, Bluiminck en Van Noort

Delen van (radicaal) links toonden zich initieel enthousiast over de beloofde hervormingen binnen de FNV en de veel bejubelde ‘richtingenstrijd’ binnen haar kaders, iets wat echter een illusie bleek. Onder leiding van Jette Klijnsma (PVDA) zouden vijf kwartiermakers de vakbeweging gaan hervormen. Kwartiermakers als Frank Bluiminck van zorgondernemersorganisatie ActiZ en Roland Kip, directeur Human Resources bij VGZ verzekeraars.

Met de presentatie van het concept oprichtingsdocument van ‘De Nieuwe Vakbeweging’ (DNV) afgelopen 1 mei werd gepoogd oude wijn in nieuwe zakken te gieten. ‘Kwartiermaakster’ Klijnsma claimde dat het weer leuk gaat worden in de vakbeweging. Dat het leuk gaat worden voor de vakbondstop en de bazen geloven wij zeker, ondanks de stelling dat de leden de dienst gaan uitmaken. Dat in het werkdocument geen vraagtekens worden gezet bij de loonarbeid, bij de dictatuur van het kapitaal en dat er gesproken wordt over de ‘noodzaak tot een gezonde verhouding tussen werknemer en werkgever’ in plaats van over arbeidersmacht viel te verwachten, de vakbond is immers een solide onderdeel van het kapitalisme.

Maar de nieuwe richting die ingeslagen wordt illustreert hoe de verhoudingen werkelijk liggen binnen de vakbond.”Kom met een nieuw merk of kom met de procedure waarlangs een nieuwe merknaam vorm kan krijgen” luidt het devies van de ‘kwartiermakers’. In het oprichtingsdocument wordt vermeld dat ‘de eigen identiteit van groepen werknemers, zzp’ers, uitkeringsgerechtigden en senioren juist zo belangrijk [is]’. De vakbond zou blijkbaar niet genoeg aansluiten op de fragmentatie van de samenleving. Dat ze instrumenteel is geweest in het behouden van de ‘sociale vrede’ tijdens jaren van gepolder over afbraakbeleid wordt uiteraard niet genoemd. Volgens de kwartiermakers is de ambitie om ‘een bijdrage te leveren aan het vermogen van mensen om zich in en door hun werk te ontwikkelen tot vrije, onafhankelijke individuen. (..) En behartigt belangen en ontwikkelt en levert diensten, die helpen de geformuleerde ambitie waar te maken’. De vakbond als sociale ANWB dus, als begeleiding voor de ‘ontwikkeling door het werk’, als smeerolie voor de loonslavernij. De met veel tamtam geïntroduceerde ‘democratisering’ komt neer op een door de leden gekozen voorzitter en een ledenparlement. Een zogenaamd ledenparlement waarin de voorzitters van de diverse bonden zitting nemen, wel te verstaan. Ook wordt er gerept over de nieuwe ‘horizontale’ verbanden. Deze verbanden richten zich, heel marketingbewust, op allerlei doelgroepen die de FNV moeilijk lijkt te bereiken (waarom dit zo is, is de kwartiermakers kennelijk een raadsel). Verbanden georganiseerd langs verschillende geloofslijnen, etnische status en andere identiteiten waar mensen zogenaamd zoveel waarde aan zouden hechten zijn wellicht interessant voor marketingbobos en hun demografische ‘targeted advertising’, maar als het gaat om de opbouw van eenheid en arbeidersmacht bereikt ze het tegenovergestelde. Dit is echter geen vergissing die slechts extra sturing nodig zou hebben maar een uiting van de structurele aard van de reformistische vakbonden. ‘Richtingenstrijd’ of niet, de extern benaderde kwartiermakers en verkenners (waaronder nota bene Herman Wijffels, voormalig algemeen secretaris Nederlands Christelijk Werkgeversverbond, voorzitter hoofddirectie Rabobank en bewindvoerder Wereldbank) laten de ware aard van de vakbond zien.

Dit is uiteraard geen kritiek op arbeiders die lid zijn van een vakbond, maar op de vakbond als instituut binnen het kapitalisme. Een vakbond is alleen ‘strijdbaar’ als haar leden strijdbaar zijn en niet andersom. Aan hen ontleent ze immers haar legitimiteit als onderhandelaar tussen arbeiders en bazen. Als arbeiders zelf de druk op voeren is de vakbond er als de kippen bij om deze acties over te nemen en in te perken in haar kaders, iets wat we ook zagen bij de recente inspirerende wilde actie van het HTM personeel in Den Haag. Meestal wordt de strijd dan langzaam maar zeker afgebouwd tot er weer een situatie van overleg met de bazen ontstaat, waar de vakbondsbureaucraten rond de tafel kunnen gaan zitten om ‘namens’ de arbeiders water bij de wijn te doen. Dit vereist dat de vakbond haar leden kan disciplineren omdat de bazen geen overleg plegen met vertegenwoordigers die geen ‘sociale vrede’ onder hun achterban kunnen garanderen. In feite fungeert ze als een soort ketel voor sociale conflicten door de boel in te metselen en de druk langzaam, op gecontroleerde en voor de bazen veilige manier te laten ontsnappen in plaats van met volle kracht te exploderen en de bazen omver te blazen. Diegenen die denken dat de vakbonden dan ook van binnenuit te hervormen zijn, slaan de plank fundamenteel mis. Enerzijds omdat ze de rol van de vakbond binnen het kapitalisme verkeerd inschatten en anderzijds omdat ze niet inzien dat het niveau van strijdbaarheid en zelforganisatie dat nodig is onder arbeiders om deze hervormingen af te dwingen, de hervormingen zelf compleet overbodig maakt.

De oplossing is dan ook niet om een eindeloos achterhoede gevecht te gaan voeren binnen de logge bureaucratische kolos die de DNV gaat worden, maar om te strijden en pleiten voor het opbouwen van autonome arbeidersnetwerken die direct ontspringen aan de strijd zelf, die bottom-up georganiseerd worden en die strijden onder het principe “Een klasse, Een strijd!”.

Tot slot

In de meest recente Buiten de Orde (nr.1 jaargang 23) verscheen van mijn hand het artikel ‘Perspectieven in klassenstrijd en zelforganisatie’ wat poogde in februari een blik vooruit te werpen in de schoonmakersstrijd die toen nog in alle hevigheid woedde. Ik vermoedde toen dat het vastlopen van de CAO onderhandelingen spanningen zou veroorzaken die moeilijk door de vakbonden te beteugelen zouden zijn. Dit viel ergens te verwachten aangezien zelforganisatie zowel ervaring als een grote dosis zelfvertrouwen vereist, beiden zaken die opgebouwd worden door strijd en niet uit de lucht komen vallen. Het lijkt er niet op dat het gebrek hieraan een regel is voor alle acties die vertrekken vanuit door de vakbond ingekaderde strijd, maar uit het verloop van deze strijd en de praktische invulling hiervan moeten lessen getrokken worden. Positieve lessen, zoals de enorme toegevoegde waarde van de intersectorale solidariteit van de kantinemedewerkers en strijdbaarheid van de schoonmakers over het algemeen, maar ook negatieve lessen, zoals de rol van de vakbond zelf, de aard van onze interventies en het iets te grote optimisme waarmee de mogelijkheid tot een spontane breuk met de traditionele strijdvormen werd ingeschat.

Immers, door onze energie als beweging te steken in puur actie om de actie en ons een te nonchalante houding ten opzichte van de rol van de vakbond te permitteren, helpen we mee aan het reproduceren van een strijdmodel waar de vakbond de teugels stevig in handen houdt, laten we ons voor het karretje van de vakbondsbureaucratie spannen. Het is dan ook belangrijk om onze energie zorgvuldig te doseren daar waar de potentie bestaat voor het vormen van algemene vergaderingen en autonome arbeidersnetwerken.

Betekend dit dat we dan terug moeten naar pure navelstaarderij van het eigen politieke milieu als de strijd niet direct breekt met de oude vormen? Nee, maar het betekent wel dat we moeten leren op tijd in te schatten in welke richting de strijd zich ontwikkeld en dat we ook tijdens de strijd kritisch reflecteren op de richting die ze uitgaat. Dat we ons niet slechts mee moeten laten sleuren door de stroom van de gebeurtenissen. Dat we de aard van onze interventies moeten kunnen aanpassen tijdens de strijd en de noodzaak tot autonome strijd openlijk blijven benadrukken, zeker als we zien dat de vakbondsbureaucraten keer op keer een loopje nemen met de arbeiders en hen die solidair met hen zijn.

Bovenal is het dus belangrijk om ons niet meteen op de volgende strijd te storten en te vergeten lering te trekken uit deze ervaringen. Een brede discussie binnen radicaal links en een analyse van de rol en het functioneren van de vakbonden binnen het kapitalisme en hoe we daar mee om moeten gaan, met bijdragen van diverse groepen die deel hebben genomen aan de afgelopen conflicten zou erg nuttig zijn. Een discussie die in België al gevoerd wordt door Discussiegroep Spartacus. Het artikel ‘Perspectieven in klassenstrijd en zelforganisatie’ was een eerste aanzet om die discussie ook in Nederland aan te zwengelen. Open, eerlijke reflectie en discussie tot een integraal onderdeel te maken van onze bijdragen aan de strijd is een waardevolle toevoeging om de beweging strategische slagkracht te geven en niet te vervallen in doodlopend activisme.

1 mei, de dag van de arbeid, de dag dat we de Haymarket opstand van 1886 te Chicago en het daarop volgende bloedbad, veroorzaakt door politiegeweren, herdenken. De dag dat we hun strijd tegen ellendige werk- en leefomstandigheden herdenken en hernieuwen. De dag dat we onze strijd tegen Staat en Kapitaal, onze strijd voor een wereld gebaseerd op autonomie, solidariteit en vrije associatie, nog eens extra kracht bijzetten.

Vorig jaar kreeg de 1 mei demonstratie te Utrecht te maken met hevige repressie, onder waakzaam oog van Burgemeester Wolfsen (PVDA). Een trend die dit jaar wederom in alle hevigheid doorgezet werd in Amsterdam door Burgemeester van der Laan (ook PVDA). Van der Laan had namelijk al lang van tevoren aangekondigd dat het hier een ‘krakersdemonstratie’ betrof en er mensen van ‘het zwarte blok’ verwacht werden, twee labels bedoeld om iedere aanwezige te stigmatiseren en het politieapparaat bij voorbaat een vrijbrief te geven voor buitensporig geweld.

Door deze framing, door labels uit te kiezen waar in de media bepaalde vooroordelen aan kleven, na jarenlange mediacampagnes, is verdere justificatie niet nodig. Men was gewaarschuwd: “associeer je niet met deze demonstratie, hier gaat hoe dan ook geweld worden gebruikt”. Dat, zoals Peter Storm al uitlegt, het ‘zwarte blok’ helemaal geen organisatie maar een tactiek is en dat het hier een 1 mei demonstratie betrof en geen ‘krakersdemonstratie’ is vervolgens irrelevant. Immers, het woord van de Burgemeester en de korpschef wordt door de jaknikkende massamedia zonder kritiek geslikt.

Desondanks kwamen er rond de tweehonderd mensen op de demonstratie af, die begon met een uitmuntende toespraak op het Mercatorplein die hier te bekijken is. Het was op dat moment nog erg rustig op het plein en er was ook geen enkele indicatie dat zaken ‘uit de hand’ zouden lopen, hoe graag de Burgemeester en korpschef dat de wereld ook willen aansmeren. Echter, toen de demonstratie vertrok werd nog geen 200 meter gelopen voordat de Jan Evertsenstraat geblokkeerd bleek te zijn door een linie ME paarden, aangevuld door een waterkanon.

Toen de demonstratie rechtsomkeert maakte doken uit alle hoeken en kieren ME’ers op die de demonstratie met geweld insloten en mensen volledig verdrukten tegen elkaar en tussen de fietsenrekken en geparkeerde auto’s. Hierna konden de welbekende ‘stillen’ (agenten in burger) hun cocaïneverslaving tentoon stellen door als gekken op onbeschermde demonstranten in te slaan en diverse kameraden met bruut geweld te arresteren. Uiteraard moest de boodschap ‘verzet is gevaarlijk’ er flink ingeramd worden, door demonstranten die al gearresteerd waren nog eens flink te mishandelen, iets wat hier duidelijk te zien is.

Na een ruim een uur waarin de staat weer eens kon laten zien wat het woord ‘geweldsmonopolie’ nu in de praktijk betekend konden de overgebleven demonstranten doorlopen, uiteraard wel nadat vrijwel alle spandoeken, vlaggen en borden in beslag waren genomen zodat de boodschap van de demonstratie amper verspreid kon worden. De demonstratie trok uiteindelijk richting vrijplaats De Hallen nabij het Bellamyplein, waar ze beëindigd werd. De buurtbewoners rondom het Mercatorplein en langs de gehele route lieten hun afgrijzen van het politieoptreden duidelijk merken en enkelen sloten zich dan ook aan bij de demonstratie nadat de ME linies zich terug getrokken hadden.

De ‘rechtsstaat’ in volle glorie

Dit is uiteraard geen incident maar een structurele trend van toenemend staatsgeweld in Nederland. Of het nu om de demonstraties tegen het kraakverbod in Amsterdam en Nijmegen in 2010 gaat, de studentendemonstratie in januari 2011 te Den Haag of de 1 mei demonstratie te Utrecht in 2011, keer op keer wordt de politie op bijna militaire wijze ingezet om alle oppositie letterlijk en figuurlijk de kop in te drukken. Ondertussen kan Burgemeester van der Laan er op Bevrijdingsdag, slechts 4 dagen later, er zich om verheugen hoe ‘bevoorrecht’ wij hier in Nederland wel niet zijn met onze rechtsstaat en vrijheid van meningsuiting. Hij wist zelfs te melden dat de burgemeester van Beijing onlangs opmerkte wat een ‘open en vrije stad’ Amsterdam wel niet was. Dat de burgemeester van Beijing en van der Laan op een lijn zitten blijkt wel uit de praktijk van 1 mei, waar de rechtsstaat in haar volle glorie te aanschouwen was.

Ondertussen is het belangrijk dat we als beweging nadenken over dit soort gebeurtenissen, hierover reflecteren en hieruit onze lering trekken voor de toekomst, iets waar het 1 mei comité al een poging toe ondernomen heeft. Nog belangrijker is het echter om het niet te laten zitten bij de 1 mei demonstratie alleen maar de strijd tegen Staat en Kapitaal, de strijd voor de controle over onze eigen levens, in de praktijk te brengen in het dagelijks leven, om te werken aan de opbouw van een strijdbare beweging en een sterke cultuur van verzet onder de hele arbeidersklasse, van havenarbeider tot student en van werkeloze tot ZZP’er en illegale immigrant.

Leve de sociale revolutie!

La lotta continua!

Het kabinet is gevallen, het heeft zich verslikt in haar eigen bezuinigingsdrift en theaterpolitiek. In een erg doorzichtige poging om te doen alsof hij geen verantwoordelijkheid heeft voor de bezuinigingszweepslagen uit Den Haag heeft Wilders (PVV) het Catshuis-overleg figuurlijk opgeblazen.  Wilders fungeerde inmiddels al enige tijd als ‘gedoogpoedel’ nadat de AOW leeftijd toch niet zo’n ‘breekpunt’ bleek als eerder gesteld, op de avond van de verkiezingen nota bene. Dat hij nu dwars gaat liggen omdat hij claimt de bezuinigingen ‘niet meer te kunnen verantwoorden, met name richting ouderen’ is ronduit lachwekkend en een goedkope stunt om de tanende populariteit van de in LPF vaarwater verkerende PVV wat op te krikken. Een stunt die overigens averechts lijkt te werken. De maatregelen uit het oude regeerakkoord en het Catshuis-overleg zoals het leegbloeden van het onderwijs, de gezondheidszorg, het verhogen van de AOW leeftijd, het snoeien in de publieke sector, een nullijn voor de lonen en verhoging van de BTW waren nog maar het topje van de ijsberg wat Den Haag, Brussel en hun ondernemers en bankierskliek betrof.

Voor het deel van de heersende klasse dat de neoliberale variant van het kapitalisme ondersteunt (in tegenstelling tot het ‘Rijnlandse’ ofwel Sociaaldemocratische kapitalisme van partijen als de SP) was deze crisis sowieso een win-win situatie, zoals Peter Storm al observeerde in zijn analyse van de val van het kabinet. “Ze bereidden, vanuit hun eigen neoliberale dogmatisme, en onder druk van internationale financiële instellingen – ‘de markten’ – grootschalige bezuinigingen voor. (..) Maar in beide scenario’s werd hard bezuinigd, ten koste van miljoenen mensen aan de onderkant, ten bate van de rijken, de ondernemers, de banken, de ‘markten’.”

De Europese commissie heeft 30 april als deadline aangenomen voor de begrotingsplannen en Nederland valt buiten de acceptabele normen voor tekorten zoals uitgezet in het verdrag van Maastricht. Met verkiezingen die op z’n vroegst in Juni maar waarschijnlijk in September plaats gaan vinden ontstaat er een zeer korte adempauze in de sloopdrift van de elite. De 30 april deadline lijkt gehaald te worden door het op donderdag 26 april bereikte akkoord tussen CDA, VVD, GroenLinks, ChristenUnie en D66, maar het feit dat de Nederlandse staat, het ‘braafste jongetje in de klas’, in een politieke crisis raakt bij het doorvoeren van bezuinigingen zorgt ervoor dat het voor het EU-apparaat moeilijker zal worden om landen in de periferie zoals Griekenland en Portugal met hetzelfde gemak als voorheen extra bezuinigingen door de strot te duwen.

Verder heeft het Nederlandse parlement het Europese Stabiliteits Mechanisme (ESM) nog niet goedgekeurd, iets wat wel eens lang op zich zou kunnen laten wachten in de huidige omstandigheden. Dit betekend dat de ESM op z’n vroegst in Juli operationeel is en kan leiden tot nieuwe ‘nerveuze markten’, ‘spanningen op de beurzen’, ‘een negatieve houding van het IMF en de kredietbeoordelaars’ en andere  chantage leuzen van de heersende klassen die de crisis dieper in de neerwaartse spiraal duwen met alle gevolgen van dien. Deze paniektaal verschaft het kabinet wel extra ideologische munitie om de bezuinigingen makkelijker en mogelijk nog harder door te voeren. Immers, ze kunnen hun handen in onschuld wassen vanwege de ‘internationale druk’ en zowel de crisis als deze maatregelen presenteren als een ‘objectieve noodzaak’, alsof het natuurlijke wetmatigheden betreft.

Gaat het niet rechtsom, dan maar linksom…

Verkiezingen als ‘rad van fortuin’: achter alle kandidaten staat het kapitaal

De handreiking van GroenLinks, wat tegenwoordig de partij van kleinburgerlijke yuppen bij uitstek lijkt, om een akkoord te vormen samen met CDA, VVD, ChristenUnie en D66. Dit akkoord, wat de AOW leeftijd oprekt, het ontslagrecht versoepelt, de zorgkosten laat stijgen (wat nog ‘onduidelijk is hoe’ volgens de media) de huren toestaat te stijgen, de lonen in de publieke sector bevriest en de BTW flink opschroeft is kennelijk prima voor GroenLinks als er een infantiele maatregel als een heffing op fossiele brandstoffen bij het pakket komt, iets wat onzinnige symboolpolitiek is als het gaat om de systematische vernietiging en opwarming van de aarde. De pluchejagers en carrièristen laat dit echter koud, die klappen hun handen stuk omdat ze zogenaamd ‘de verantwoordelijkheid’ hebben genomen en het ‘sociaal leenstelsel’ hebben afgeschoten. Echter, zoals de opstapeling van bezuinigingen in de rest van de Eurozone laat zien, wat niet is, kan (en zal) nog komen. Dit zou volgens Jolande Sap (GroenLinks) zou dit het einde van een ‘rechtse wind’ zijn, iets waar de Grieken wel wat van weten toen de ‘rechtse wind’ van Nea Dimokratia werd ingeruild voor de ‘linkse wind’ van PASOK, die prompt de aanvallen op de arbeidersklasse in een hogere versnelling zette.

De nieuwe verkiezingen die met de val van dit kabinet worden ingeluid zullen wederom gepaard gaan met de gebruikelijke naïef-optimistische propaganda, PvdA ballonnen, GroenLinks koffie, SP soepkarren en de rest van het hele theaterapparaat van de schijnoppositie. Geert Wilders (PVV) maakte het wel erg bont door wederom de belofte te herhalen dat de AOW op 65 moest blijven, waarschijnlijk in de hoop dat zijn electoraat aan collectief geheugenverlies lijdt. Diederik Samson (PvdA) en Emile Roemer (SP) maakten van het recent bereikte akkoord gebruik om zich te presenteren als ‘de echte linkse oppositie’ maar de parlementaire poppenkast is, hoezeer de media, zelfbenoemde experts en delen van ‘links’ ons ook willen doen geloven, van weinig belang voor de arbeidersklasse, voor de werkenden en werkelozen, voor studenten en gepensioneerden. Uiteindelijk zal iedere parlementaire coalitie zich naar de 3-procentsnorm van de EU moeten schikken, mede onder druk van de binnen- en buitenlandse ondernemerskringen, dat is de realiteit van de kapitalistische staat en iedere partij die daarvan het pluche bekleed zal die moeten accepteren.

SP-leider Roemer salueerde Den Haag en Brussel al door te stellen dat de 3-procentsnorm gehaald moet worden, maar dan met een ‘langere’ termijn, namelijk 2015. Korte termijn bezuinigen zou ‘niet te overzien’ zijn qua gevolgen, maar een met een paar extra jaar is dit kennelijk prima. Het bijkomende theater over welke zaken als ‘controversieel’ beschouwd worden is eerder gericht op het verzamelen van legitimatie voor de als onvermijdelijk gepresenteerde bezuinigingen dan als een poging om daadwerkelijk de hakken in het zand te zetten. Zoals Peter storm al schreef, “Een PVV-stokpaardje als de bezuinigingen op ontwikkelingshulp zou er uit kunnen, om PvdA en GroenLinks te behagen en het CDA kans te geven een ‘sociaal gezicht’ te herwinnen: politiek als plastische chirurgie. Daartegenover zullen D66, maar ook GroenLinks, aandringen op maatregelen die ‘de arbeidsmarkt flexibeler maken’, waaronder het slopen van ontslagbescherming. Ook de WW kan alsnog onder vuur komen nu de PVV weg is.”

Alle gebrul dat ‘de kiezer nu aan het woord mag komen’ (het ‘feest van de democratie’, dames en heren!) ten spijt, vervroegde verkiezingen betekenen hoogstens dat we eerder de kleur van het mes mogen bepalen wat ons gaat laten bloeden. Hoe sneller we kunnen ‘spreken’, hoe sneller we weer moeten zwijgen. Of we nu snel of traag naar de stembus gaan, of er nu een tomaatrode of VVD-blauwe vlag over het Binnenhof wappert, het resultaat zal in de kern hetzelfde zijn.

Een vinger kan men breken. Vijf maken een vuist!

Hoe kunnen we ons dan wel verzetten tegen de gevolgen van een crisis waar niet voor verantwoordelijk zijn? De aard en specifieke vorm van de crisis is een onderwerp voor een ander artikel maar verzet begint bij het besef dat dit een systeemcrisis betreft op globale schaal en dat verzet, zeker op de lange termijn, alleen mogelijk is in de vorm van structureel verzet tegen het kapitalisme in haar geheel. Dit verzet zal dan ook alleen plaats kunnen vinden buiten de parlementen, buiten de staat en in onze eigen handen. Uiteindelijk is het nog steeds onze dagelijkse activiteit, onze arbeid en ons leven die het hele radarwerk laat tikken, crisis of niet. Verzet tegen de gevolgen van deze crisis, zowel direct (zoals de lerarenstaking en studentenstrijd tegen de bezuinigingen in het onderwijs) als indirect (zoals de diverse werkvloerconflicten rond arbeidsomstandigheden en lonen als gevolg van bedrijfs- of sectorspecifieke bezuinigingen om de winstmarges veilig te stellen), is de vruchtbare grond waarin gezaaid dient te worden. Alleen door van onderop te strijden, solidariteit te zoeken bij en te bieden aan hen die zich verzetten in andere sectoren en delen van de maatschappij, door het vormen van steuncomités, algemene vergaderingen en strijdbare structuren die deze diverse conflicten verbinden en benaderen vanuit het grotere plaatje kunnen we tegenwicht bieden aan het overweldigende gewicht van Nederlandse staat en de Europese Unie. Op het moment dat bezuinigingen in het onderwijs stuiten op bezette universiteiten en afgesloten straten, zoals onlangs in Quebec, wanneer massale ontslagdreiging beantwoord wordt met grootschalige stakingen of bedrijfsbezettingen en al helemaal wanneer deze diverse conflicten elkaar ondersteunen in woord en daad, dan kunnen we de tegenmacht vormen die het land stil legt voordat onze levens nog verder geplunderd worden.

Dit verzet zal zowel spontaan ontstaan (uit pure materiële noodzaak en verontwaardiging) als bevorderd worden door het zelfvertrouwen wat gewonnen wordt uit eerdere conflicten en de inspiratie die andere conflicten bieden. Tijdens de recente schoonmakers staking vertelden aardig wat schoonmakers hoe zeer zij de steun van studenten en diverse revolutionairen waardeerden en op hun beurt inspireerde de vastberadenheid van de schoonmakers anderen. Ook al verliest men een conflict of is er slechts sprake van een Pyrrusoverwinning,  de winst in zelfvertrouwen, organisatiecapaciteiten en vers gesmeedde banden en structuren kan van doorslaggevend belang zijn in komende conflicten. Een strijdbare beweging is daarom ook van het grootste belang, iets om in het achterhoofd te houden voor de komende 1-Mei viering en de acties die in de maanden daarop volgen. Een strijdbare, buitenparlementaire beweging kan de spil zijn in het verbinden van deze diverse conflicten, het ondersteunen van strijdende arbeiders in woord en daad, het helpen ons collectief zelfvertrouwen terug te winnen en het stellen van voorbeelden die inspireren.

Zoals de Nederlandse astronoom en radencommunist Anton Pannekoek ooit schreef:

In die tijd [van crisis, red.] zal recessie, werkeloosheid en oorlog meer en meer toenemen. De arbeidersklasse, als ze al niet in opstand is gekomen, moet dan opstaan en vechten. Ze heeft de keuze tussen passief ten onder gaan of actief vechten voor haar vrijheid. Dan zal de taak overblijven om een betere wereld te scheppen uit de chaos van een stervend kapitalisme.

Zal men vechten? De menselijke geschiedenis is een eindeloze storm van conflict en Clausewitz, de bekende Duitse oorlogskundige, trok zelfs de conclusie dat de mens van binnen oorlogszuchtig is. Anderen, zowel skeptici als revolutionairen, zien echter maar al te vaak de terughoudendheid, passiviteit en onverschilligheid om hen heen en zijn wanhopig over de toekomst.

(..)

In tijden van crisis en gevaar blijkt deze passiviteit en dit ‘aanpassingsvermogen’ echter het overleven en levensgeluk niet te garanderen, dan helpt alleen nog de strijd en wordt de passiviteit vervangen door rebellie en moed. De dapperen stellen dan een voorbeeld en de meer terughoudenden ontdekken vaak met verbazing hun eigen moed en tot wat voor heldendaden ze in staat blijken. Het zelfvertrouwen in hen zal ontwaken omdat hier de kans op overleven en geluk vanaf hangt. Bijna instinctief weet men dat samenwerking en solidariteit de massa kracht geeft. Als men ontdenkt wat voor een enorme macht aanwezig is onder hen en hun kameraden, als men de blijdschap van dit ontwaken, dit zelfrespect, dit broederschap ervaart en men de overwinning proeft, wanneer men een nieuwe samenleving ziet ontstaan en helpt bouwen dan zal dit enthousiasme verworden tot een onstuitbare macht.

De Griekse tragedie duurt voort en heeft een nieuw dieptepunt bereikt met de zelfmoord van Savas Metoikidis. In de avond van 21 April hing de 45-jarige leraar en linkse activist Savas metoikidis zichzelf op in zijn woonplaats Stauroupoli in noord Griekenland. Savas was een toegewijde activist en heeft een lang manuscript achtergelaten waarin de redenen van zijn zelfmoord werden toegelicht. Het memorandum, de crisis en aanverwante ‘maatregelen’ en hun effect op de Griekse samenleving spelen hier een centrale rol in. Na de zelfmoord van Dimitris Christoulas is dit een zoveelste wanhoopskreet vanuit een samenleving die steeds verder tussen de bankschroef van het kapitaal wordt samengeknepen, een toekomstbeeld dat als een donkere wolk boven de hele EU hangt.  In 2008 schreef Metoikidis de volgende tekst over de December opstand na de moord op de 15-jarige Alexandros Grigoropoulos:

Wie is het tuig?

Geweld is 40 jaar werken voor wat kruimels en je afvragen of je ooit nog met pensioen kan.

Geweld zijn de financiële ketenen, de geplunderde verzekeringsfondsen, het piramidespel van de beurzen.

Geweld is gedwongen worden om een hypotheek af te sluiten die je moet afbetalen alsof hij van goud gemaakt is.

Geweld is het ‘recht’ van de baas om je op ieder moment te ontslaan.

Geweld is werkeloosheid, onzekerheid, een maandsalaris van 700 euro met of zonder verzekeringspremies.

Geweld zijn de ‘bedrijfsongelukken’ omdat de bazen bezuinigen ten koste van de veiligheid van de arbeiders.

Geweld is anti-depressiva en vitaminepillen slikken om überhaupt om te kunnen gaan met de uitputtende werktijden.

Geweld is een vrouwelijke immigrant zijn, leven met permanente onzekerheid en in de angst dat je ieder moment het land uitgeschopt kan worden.

Geweld is een arbeider, huisvrouw en moeder tegelijk zijn.

Geweld is aangerand worden op het werk en te horen krijgen dat je maar ‘moet lachen, is dat teveel gevraagd?’

Wat wij hebben meegemaakt noem ik een opstand. En net zoals iedere opstand ziet ze er uit als de voorbereidingen voor een burgeroorlog; ze ruikt naar rook, traangas en bloed. Ze kan niet makkelijk beheerst of gecontroleerd worden. Ze doet het bewustzijn ontwaken, ze onthuld en polariseert de tegenstellingen, ze belooft momenten van kameraderie en solidariteit. Ze zet paden uit richting de sociale emancipatie.

Dames en heren, welkom in de metropolen van de chaos! Installeer zware deuren en alarmsystemen in jullie huizen, zet de TV aan en geniet van het spektakel. De volgende opstand zal nog veel heftiger zijn terwijl de samenleving meer en meer verrot…

Het alternatief is de straten op te gaan, naast jullie kinderen, om terug te slaan, om het leven terug te nemen waar ze jullie van beroven, om te herinneren hoe jullie ooit jong waren en de wereld wilden veranderen.

Savas Metoikidis

Voor meer informatie:

http://www.occupiedlondon.org/blog/2012/04/21/little-stories-from-imf-run-greece-another-political-suicide-as-teacher-and-left-wing-activist-savas-metoikidis-ends-his-life/

http://www.occupiedlondon.org/blog/2012/04/22/savas-metoikidis-text-on-the-uprising-of-december-2008/

Op woensdag 25 april as. organiseren anarchisten en autonomen een open lezing over de Europese inlichtingendienst Europol. De lezing zal plaatsvinden op de stoep van het Europol gebouw in Den Haag. Dezelfde dag houdt Europol een gesloten conferentie over anarchistische bewegingen in de Europese Unie, de zogenoemde ‘Euro anarchisten’.

Europol maakte op 15 maart jl. via een woordvoerder bekend dat de conferentie zal gaan plaats vinden. Een conferentie waar inlichtingendiensten van over heel Europa hun repressie methodes uitwisselen. Want zet jij je in voor een andere wereld zonder kapitalisme, dan word je al snel weggezet als terrorist.
De alternatieve lezing zal worden gegeven door een medewerker van het onderzoeksbureau Buro Jansen en Jansen, welke onderzoek doet naar de inlichtingendiensten. Tijdens de lezing zal er worden ingegaan op waar Europol zich mee bezig houdt en de methodes die ze hanteren.

De lezing zal om 19:00 aanvangen op de stoep voor het Europol gebouw, Eisenhowerlaan 73 in Den Haag.

‘Euro anarchists hold lecture on Europol’

On Wednesday the 25th of April, anarchists and autonomists will hold an open lecture on the European intelligence agency Europol. The lecture will be held in front of the Europol office in The Hague. On the same day, Europol will hold a closed conference on anarchist movements in the European Union, the so called ‘Euro anarchists’.

On the 15th of March, a spokesperson of Europol announced the conference. A conference in which intelligence agencies from all over Europe will exchange their repressive methods. Because if you fight for a better world without capitalism, you will easily be labeled a terrorist.
The alternative lecture will be given by the research organisation Buro Jansen & Janssen, which does research on intelligence services. They will give an insight on what Europol is about and the methods they use.

The lecture starts at 19:00 in front of the Europol office, Eisenhowerlaan 73 in The Hague.

Wij roepen op tot massale protesten in Frankfurt in mei tegen het crisis-regime van de Europese Unie (EU). Wij zijn activisten die een veelvoud aan bewegingen en strijden vertegenwoordigen vanuit verschillende Europese landen en elders, die in de afgelopen maanden en jaren in opstand zijn gekomen tegen de aanvallen op onze vrijheden, banen, en middelen van bestaan, die zich sterk geïntensifieerd hebben in de wereldwijde crisis. We hebben onze armen ineen geslagen en onze strijden en ervaringen gedeeld, en we zijn gaan beseffen dat we, in allerlei lokale vormen, dezelfde strijd voeren. Als nooit tevoren beginnen onze bewegingen elkaar te versterken: een werkelijk transnationale oppositie is aan het ontstaan.

Direct volgend op de wereldwijde actiedagen van 12M en 15M, waarbij we in onze eigen steden en regio’s zullen protesteren, zullen onze transnationale strijden zich samenvoegen in Frankfurt, de Europese spil van het mondiale kapitalisme en de plaats van herkomst van het leed en de ellende die de dictatuur van de markten heeft veroorzaakt voor miljoenen mensen. We protesteren tegen de wijdverspreide verarming en ontkenning van democratische rechten die plaatsvinden in de Eurozone als onderdeel van de wereldwijde systematische crisis.

In de periferie van de EU ondervinden wij de extreme gevolgen van de politiek die wordt doorgedrukt door de Duitse en Franse overheden en wordt uitgevoerd door instellingen die representatief zijn voor het mondiale kapitalisme: de Europese Centrale Bank (ECB), het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de EU en de door hen opgelegde technocratische overheden. Miljoenen van ons zijn de armoede in gedrukt en worden tot ellende gedreven door bezuinigings- en structurele aanpassingsprogramma’s, de ontkenning van arbeidsrechten en het snijden in en privatiseren van publieke voorzieningen, zoals onderwijs, gezondheidszorg en sociale bijstand. We maken nu het plunderen van menselijke en natuurlijke hulpbronnen mee door zogenaamd democratische instellingen!

Deze processen zijn echter slechts het meest duidelijke teken van de precarisering van arbeids- en leefomstandigheden die mensen in heel Europa en daarbuiten ervaren. Onze sociale opstanden, die de interne grenzen van de EU overstijgen, zijn de uitdrukking van de verontwaardiging in actie buiten elke vorm van politieke vertegenwoordiging. Terwijl de representatieve democratie faalt, laten we haar achter en creëren we onze eigen democratische praktijk in de dagelijkse strijd tegen uitbuiting.

Wij zien de wereldwijde migratie als een ander duidelijk teken van de afwijzing van dit transnationale systeem van uitbuiting, haar grens-regimes en gewelddadige oorlogen. Het vernietigt onze aarde en primaire levensbenodigdheden. De situatie is dringend: we worden geconfronteerd met een door de mens veroorzaakte klimaatramp!

Tegelijkertijd ervaren we in Europa en daarbuiten ook de opkomst van politieke bewegingen die opkomen tegen de dagelijkse uitbuiting van mensen en de aarde, de sociale fragmentatie, precarisering en racisme waarmee ze ons proberen te verdelen en verzwakken. Door verbindingen tussen deze bewegingen te creëren en onszelf zichtbaarder en krachtiger te maken proberen we echte democratie in het hier en nu in de praktijk te brengen. In Frankfurt hebben we de mogelijkheid om deze verbindingen werkelijkheid te maken, en lokale strijden op een transnationaal niveau kracht bij te zetten. Wij zullen een cruciaal centrum van het mondiale kapitalisme blokkeren, waarbij we lessen trekken uit wat we hebben gezien in Oakland en de Occupy-beweging in de Verenigde Staten, die op hun beurt geleerd hebben van de revoluties in Noord-Afrika, het Midden-Oosten en de Indignados van Zuid-Europa. Laten we onze bewegingen samenbrengen in solidariteit om de strijd voort te zetten! Laat ons deze mogelijkheid niet missen om de agenda te zetten om onze gezamenlijke toekomst opnieuw uit te vinden!

Op 17 mei zullen we parken en centrale pleinen in het stadscentrum bezetten met onze tenten om ruimtes te creëren voor discussie en uitwisseling. Op 18 mei zullen we vanuit verschillende punten naar het financiële centrum optrekken: onze visie is een volledige blokkade van de ECB en alle andere belangrijke financiële instituties in Frankfurt om hun lopende zaken te stoppen. Op 19 mei zullen we onze omvang tonen in een massademonstratie en duidelijk maken dat we niet zullen toestaan dat onze samenlevingen vernietigd worden door financiële instellingen.

VOOR EEN TRANSNATIONALE BEWEGING OM PRECARITEIT EN VERARMING TE BEËINDIGEN!
VOOR INTERNATIONALE SOLIDARITEIT, VRIJHEID en ECHTE DEMOCRATIE NU!
#BLOCKUPY FRANKFURT!

16 mei – aankomst en acties tegen de bestuursvergadering van de ECB
17 mei – OCCUPY het financiële centrum, volksvergaderingen, cultureel programma
18 mei – BLOKEER de ECB en grote banken
19 mei – MASSALE internationale demonstratie

+ creëer lokale en regionale planningsgroepen
+ verspreid de informatie en hou jezelf op de hoogte
+ kom massaal
________________________________________
Voor meer informatie: www.blockupy-frankfurt.org/nl/ ; 17to19m.blogsport.eu

See the Occupied London [From The Greek Streets] site for the English translation of this article.

Dit artikel door een ASB-lid werd geweigerd door Joop.nl omdat het te generaliserend en anti-elite zou zijn.

Gisteren pleegde de 77-jarige Dimitris Christoulas zelfmoord op het Syntagmaplein in Athene, tegenover het parlement. In zijn zelfmoordbrief is hij heel duidelijk over de redenen achter zijn daad. De regering, schreef hij, “heeft letterlijk mijn mogelijkheid vernietigd om te overleven van een redelijk pensioen, waar ik al reeds 35 jaar voor had betaald (zonder bijdrage van de overheid).” De website van de journalistiek hoog aangeschreven NRC koos er echter voor een andere reden aan te dragen voor zijn zelfmoord. Eentje die wat comfortabeler is voor een lezerspubliek dat gebombardeerd is met de noodzakelijkheid en onvermijdelijkheid van ‘bezuinigingen’ in Griekenland.

Volgens Hans Klis, auteur van het artikel op de NRC site, “liet de 77-jarige man [in een afscheidsbrief] weten dat de financiële problemen in het land de aanleiding waren voor zijn daad.” Dit is een leugen, of op zijn allerminst een ernstige verdraaiing van de laatste woorden van Christoulas. De tekst van zijn brief is makkelijk op het internet te vinden, en we mogen toch aannemen dat een journalist van de NRC deze gelezen heeft voor hij erover schrijft. Waarom dan deze keuze?

Christoulas beschrijft een duidelijke beleidskeuze van de overheid, die ervoor koos de pensioenen radicaal te korten. In diezelfde zin noemt hij de overheid de “Tsolakoglou bezettingsoverheid.” Tsolakoglou was de eerste premier van de collaborerende overheid tijdens de Nazi-bezetting. Voor eenieder die de stemming in Griekenland op het moment kent is dit een duidelijke verwijzing naar de huidige overheid die collaboreert met de “Trojka” (het IMF, de EU en de ECB) in het belang van het internationale bankwezen, en diens bevelen opvolgt.

Hij vervolgt zijn brief door te impliceren dat de “fatsoenlijke individuele reactie” het opnemen van de wapens tegen de overheid zou zijn! Aangezien hij zich op zijn leeftijd niet meer in staat voelde als eerste de wapens op te pakken zag hij “geen andere oplossing dan een waardig einde, voordat [ik] mijn toevlucht moet nemen tot het doorspitten van afval om aan mijn voedingsbehoeften te voldoen.”
Geen woord hierover op NRC.nl. Volgens Hans Klis waren het de objectieve, technocratische en abstracte “financiële problemen in het land.” Dit impliceert al wat hij verderop in het artikel explicieter maakt (“de straffe bezuinigingen die nodig zijn om het land weer economisch op de rails te krijgen”): de bezuinigingsmaatregelen – de afbraak van sociale voorzieningen, radicaal snijden in lonen en pensioenen en nog veel meer – zijn de onvermijdelijke gevolgen van “de financiële problemen in het land”, de enige keuze om de financiële problemen op te lossen. Andere keuzes zijn niet eens denkbaar in de intellectuele wereld van NRC-redacteurs. Het extra belasten van de rijken, het uit de euro stappen of het geven van de middelvinger aan de banken die geld van Griekenland eisen zijn onbespreekbare opties, en mogen niet genoemd worden.

Eigenlijk zou ik nu de andere opties moeten bespreken, verwijzen naar de vele economen die zeggen dat het bezuinigingspakket dat vanuit de Trojka aan Griekenland wordt opgelegd de crisis alleen maar zal verergeren, en bespreken wie de crisis hebben veroorzaakt en wie er profiteren van deze ‘bezuinigingen’. De politieke context dus, die door NRC.nl werd weggelaten. Door dat weg te laten rechtvaardigen ze (over de rug van een dode!) de vernietiging van de Griekse samenleving, spelen ze de intellectuele waakhond van de financiële elite, en weigeren ze te verduidelijken hoe deze wanhoopsdaad (en vele andere soortgelijke wanhoopsdaden; zie bijvoorbeeld hier, hier en hier) een direct gevolg is van de politieke besluiten.

Maar in alle oprechtheid: het lukt me niet. Ik kook te veel van woede over de respectloosheid van een NRC-redacteur voor de laatste adem van een tot wanhoop gedreven man (en een snelle blik op het internet leert dat hetzelfde geldt voor zijn internationale collega’s). Of hij dit expres heeft gedaan of gewoon te gevangen zit in zijn eigen elitaire wereldje is me om het even. Maar ik besef me dat deze houding representatief is voor de elite. Het verdedigen van de eigen belangen over de ruggen van de bevolking (wat betreft de intellectuele klasse, in tegenstelling tot de economisch heersende klasse, kunnen we discussiëren of het om hun echte belangen, of slechts hun gepercipieerde belangen gaat, maar dat is slechts bijzaak nu).

Van onderen borrelt het echter. Van Athene tot aan New York, van Barcelona tot aan Santiago, en ja, ook in Nederland, pikken mensen het niet meer. Vaak buiten het oog van of genegeerd door de schrijvende elite ontstaan kiemen van verzet. Buurtvergaderingen, kleine demonstraties, grotere demonstraties, bijeenkomsten, blokkades en massastakingen. De elite zal er, in een poging de pikhouwelen die de stenen van hun macht doen afbrokkelen onschadelijk te maken, alles aan doen elke vorm van verzet belachelijk te maken of te criminaliseren. Maar weet dat wij bouwen aan een radicaal andere toekomst. Al zal het ons hele leven duren, wij zullen blijven inslaan op de stenen onder jullie standbeelden, tot jullie op dezelfde hoogte staan als de rest van ons.

Dat jullie liegen over de laatste woorden van een slachtoffer van het beleid dat jullie voeren (de economische en politieke heersende klasse) of verdedigen (de intellectuelen) voedt onze woede. Die woede kent geen nationale grenzen. Zittend achter mijn laptop in Amsterdam voel ik de pijn in mijn hart van de mensen in Griekenland die tot dit soort daden worden gedreven. Maar ik besef me ook dat Griekenland slechts het meeste radicale voorbeeld is, en dat ik om me heen ook meer en meer wanhoop zie opkomen bij mensen die in toenemende onzekerheid leven in deze ‘moderne flex-economie’.  De elite die we als bevolking tegenover ons hebben is uiteindelijke dezelfde, en zit ingebakken in de verhoudingen in een kapitalistische maatschappij.

Jullie denken misschien dat wij een geïndividualiseerde generatie (en bevolking) zijn, maar meer en meer mensen beseffen zich het belang van collectief verzet. Van de schoonmakers in Nederland tot de revolutionairen in Egypte, van de Indignados in Spanje tot Occupy WallStreet. Wij als bevolking zullen verder moeten bouwen aan vormen van collectief verzet, zodat tot wanhoop gedreven personen als meneer Christoulas weer de hoop voelen dat we tezamen in de nabije toekomst deze wrede elites omver kunnen werpen.

De laatste woorden, die breder van toepassing zijn, zijn voor Dimitris Christoulas. “Op een dag, zo geloof ik, zal de jeugd zonder toekomst de wapens opnemen en de nationale verraders ophangen op het Syntagmaplein, net zoals de Italianen deden met Mussolini in 1945 (op Milaan’s Piazzale Loreto).”

Door: Filipe Estevao

Op 31 Maart hebben in Utrecht ongeveer 250 mensen gedemonstreerd tegen het kapitalistisch systeem en voor een solidaire en libertaire samenleving. Het was een strijdbare demonstratie. Er werd gedemonstreerd tegen de crisismaatregelen van de overheid. De forse bezuinigingen die ons opgelegd worden. En vooral de gevolgen hiervan. Wij zijn niet degenen die de crisis veroorzaakt hebben, maar wel degenen die er voor op moeten draaien. Dat pikken wij niet!

De crisis wordt door de kapitalistische elite, met steun van de politieke elite, gebruikt om het kapitalisme nog sterker uit de crisis te laten komen dan voor de crisis. Zo wordt de arbeidsmarkt geflexibiliseerd, waardoor mensen makkelijk ontslagen kunnen worden en de bazen nog meer macht hebben over de arbeiders. Zo worden studenten hard aangepakt met forse langstudeerboetes. Zo wordt er zwaar bezuinigd op de zorg, voor kapitalisten en de politieke elite is winst namelijk belangrijker dan goede zorg voor mensen. Dit alles pikken wij niet!

De politiek probeert door middel van kapitalistische bezuinigingen de crisis in hun voordeel “op te lossen”. Het feit is echter dat het kapitalisme de crisis is. Daarom werd er in Utrecht opgeroepen om samen het kapitalisme te bestrijden door jezelf te organiseren op de werkvloer, in de wijk, maar ook internationaal. Laten we ervoor zorgen dat deze periode van transitie in ons voordeel eindigt.

1 Mei

1 Mei is het vervolg op deze demonstratie. Op de Dag van de Arbeid is er in Amsterdam een antikipitalistische demonstratie om 19:00 op het Mercatorplein, en houdt de ASB-Amsterdam zelf daarnaast nog een flyeractie voor een nog nader te bepalen uitzendbureau van 15.00 – 17.00. Maar wacht niet alleen totdat anderen het initiatief nemen. Neem zelf initiatief! Wees actief! Alleen samen kunnen we het kapitalisme verslaan en werken aan een solidaire en libertaire samenleving!

Foto’s van de strijdbare demonstratie:

In de documentaire van AlJazeera (het tweede filmpje) wordt die geschiedenis gedocumenteerd aan de hand van de enorme Mahalla textielfabrieken, waar de arbeiders zeer georganiseerd zijn. In het eerste filmpje worden beelden getoond van stakende buschauffeurs in de afgelopen week; hun vertrouwen in een verdergaande revolutie en hun desillusie met betrekking tot de Moslimbroederschap worden duidelijk. Als derde en laatste plaatsen we nog een interview met een Egyptische anarchosyndicalist (dat vertaald is door de Anarchistische Groep Nijmegen).

1)

2)

3) Bron: http://www.kosmoprolet.org/ – vertaling Anarchistische Groep Nijmegen
Dit interview is hier als PDF te downloaden

INTERVIEW MET EGYPTISCHE ANARCHO-SYNDICALIST

Een interview met Jano Charbel, arbeidsjournalist en anarcho-syndicalist uit Caïro,over klassensamenstelling, Islamisten, nationalisme, vakbonden, genderverhoudingen, feminisme en de perspectieven van de sociale strijd in Egypte. Het interview is afgenomen door twee vrienden van de  klasseloze samenleving in Caïro in de lente van 2011. Ondanks dat deze tekst inmiddels al uit de lente van 2011 komt, en de vertaling dus drie kwart jaar oud is, bevat deze tekst naar mijn mening een bron van informatie over de samenstelling van de sociale strijd in Egypte. En bied deze een perspectief dat – zeker in de Nederlandse taal – erg ontbreekt, niet alleen in de reguliere media maar ook in onze eigen alternatieve media.

Daarnaast ben ik van mening dat met de scherpe interview vragen en de betrokkenheid van de interviewer erg duidelijk wordt wat de waarde is van dit soort internationale betrekkingen. Waar vanuit plekken met een grotere traditie van sociale strijd anderen kunnen worden bijgestaan in het vormen van hun eigen strijd. Zij het door discussie en/of materiële middelen.

Ik draag deze vertaling op aan onze kameraden in Egypte en Griekenland in solidariteit met de ( algemene) stakingen die zij voor vandaag, op 11 februari 2012, afkondigden in hun strijd tegen kapitalistische overheersing en voor een werkelijk vrije en rechtvaardige samenleving.
Hoe zou je de klassensamenstelling van de opstand omschrijven? En tot op welk niveau was economische onvrede een drijvende kracht, zelfs terwijl politieke en niet zozeer economische eisen de meest gehoorde waren?
De opstand begon, zoals algemeen bekend is, op 25 januari (2011). Dat is Egyptische Politie Dag. Natuurlijk was er al een sterke afkeer tegenover de politie. Op 25 januari was het vooral de jeugd die de straat op ging, ook al waren er ook oudere mensen, die waren echter niet in de meerderheid. De protesten, waarvoor werd opgeroepen op Facebook, gebeurde in een aantal steden in het land. Ik was toentertijd in Alexandië. Er waren daar ongeveer 20.000 mensen aan het demonstreren en in Caïro waren de aantallen veel groter. Maar omdat ik hier niet was kan ik niet zo veel vertellen over de samenstelling op de eerste dag. Toen ik in Caïro aankwam om één uur in de nacht aankwam waren de mensen al van het Tahrir-plein verdreven. Er waren echter nog steeds meer dan 10.000 mensen aanwezig in de straten om te demonstreren en protesteren; ik dacht dus, het is een erg grote issue. Ik had niet meer zulke aantallen op straat gezien sinds de oorlog tegen Irak.

De leuzen waren vooral gericht tegen het regime en een aantal waren geïmporteerd vanuit Tunesië, zoals “de mensen eigen de verwijdering van het regime”. Activisten van de Egyptische oppositie hebben verscheidene anti-Mubarak leuzen en anti-regime slogans gebruikt sinds december 2004. Maar deze specifieke leus was niet gebruikt tot het succes van de Tunesische opstand. Deze Tunesische anti-regime slogan is nu te horen op de straten van Libië, Yemen, Syrië en in de opstanden in andere Arabische landen.

Een andere leus was “Hier is Mohammed met Younis” – betekenend: Christenen en Moslims zijn verenigd – “Morgen is Egypte zoals Tunis”. Dus ik denk dat de drijvende kracht en inspiratie kwam van de Tunesische Revolutie. Egyptenaren realiseerden “We kunnen hetzelfde doen, we kunnen ons ontdoen van deze dictator die al 30 jaar dit land regeert én, samen met de dictator, het gehele regime. Dit hele corrupte, onderdrukkende systeem kan worden verwijderd” net zoals ze in Tunesië hebben gedaan. Ik twijfel niet aan het revolutionaire potentieel van de Egyptische jeugd of de Egyptische massa’s maar ik denk dat zonder het voorbeeld van Tunesië de revolutie in Egypte een stuk minder aannemelijk zou zijn.
De Egyptische bevolking werd zelfverzekerder en militanter na het zien van het succes van andere Arabieren (Tunesiërs) in het omverwerpen van een regime dat op erg vergelijkbaar wijze onderdrukkend, corrupt, dictatoriaal, pro-imperialistisch en door het Westen gesteund – net als Mubarak’s regime hier thuis.  Toch was iedereen verrast door de aantallen mensen die de straat op gingen in steden door het hele land, waaronder Alexandrië, Caïro, Suez, Mahalla, Mansoura etc.

Dus al vanaf het begin waren protesten in Mahalla, bijvoorbeeld ‘arbeiders’ protesten?

Ik was niet in Mahalla tijdens de 18-daagse opstand, maar ja, Mahalla is een geïndustrialiseerde stad. Verslagen wijzen er op dat er op de protesten onder anderearbeiders, studenten, boeren, en werkelozen waren. Mahalla is ook belangrijk omdat er een historische opstand is geweest in die stad op 6 en 7 april 2008, hoofdzakelijk geleid door mensen uit de arbeidersklasse, werkeloze jeugd, armen uit de straten en andere gemarginaliseerde groepen in de samenleving.

Voorafgaand aan de volksopstand in deze stad was er een ongekende golf van stakingen door het hele land – beginnend met de textiel-staking in Mahalla in december 2006. Het succes van deze staking gaf de Egyptische arbeidersklasse de moed om hun rechten op te eisen – hun politieke en hun sociaaleconomische rechten. De opbouw vind ook haar oorsprong in 12 december 2004 toen 300 mensen het eerste publiekelijke anti-Mubarak protest hielden. Dit was ongekend tot dat moment. Niemand durfde tot dat moment “Weg, weg met Hosni Mubarak” op straat te roepen; als je het durfde om te doen zou zeer waarschijnlijk verdwijnen en niemand zou ooit nog iets van je gehoord hebben.

Je zou dus een aantal momenten en katalysatoren in de recente geschiedenis kunnen aanwijzen. Hierbij moet ook worden vermeld dat 25 januari Egyptische Politie Dag is (of beter gezegd, was), een officiële nationale vrije dag. De Egyptische politie werd al lang veracht voor hun onderdrukking, aanwezigheid, arrogantie, gewelddadigheid, hun wijdverspreide en systematische gebruik van martelingen, gepaard gaan met hun corruptie. De politie was, en is nog steeds, het meest gehate gezicht van de Egyptische staat.

Die haat is iets dat verschillende delen van de samenleving zou kunnen verenigen – studenten, professionals, arbeiders…?

Ja, maar vanaf het begin was het vooral de jeugd die de straat op ging. Natuurlijk waren er arbeiders bij betrokken, zowel blauwe- als witte-boorden werkers#1. Toch zijn de arbeidersstakingen pas in een later stadium in de 18-daagse opstand begonnen. Duizenden arbeiders steunden in eerste instantie de opstand van 25 januari vanuit de fabrieken. Zij stuurde brieven en berichten van solidariteit; later begonnen zij met protesteren en te kamperen op het Tahrirplein. Maar het was pas drie of vier dagen voor de val van Mubarak dat zij massaal gingen staken.

Zou je kunnen zeggen dat de toename van de stakingen een beslissende rol hebben gespeeld in het verdrijven van Mubarrak?

Ik denk dat als er geen stakingen zouden zijn geweest, Mubarak er op had kunnen gokken om het vuur van de protesten uit te laten doven en het momentum te laten verliezen. Het regime zette haar propaganda in volle kracht in – via de staatstelevisie, radio en de kranten – om  zo het beeld van opstand te verzwakken en verdraaien. En ze gebruikte de media ook erg effectief om de mensen angst in te boezemen. Het was een erg goed georganiseerde campagne van psychologisch terrorisme gericht op de massas.

Propaganda spuwde het beeld uit dat we in chaos leefden, dat we terug moesten naar stabiliteit en normaliteit en dat Mubarak Egyptes redder was. Er zitten buitenlandse krachten achter deze protesten – Iran, Hamas, Hezbollah, Israël, the VS, Groot Brittanië, Al-Queda, Taliban, etc.

Als het niet aan de arbeidersstakingen had gelegen had Mubarrak de macht kunnen behouden, niet oneindig, maar zeker nog voor 6 maanden – tot het einde van zijn termijn. En dan had hij zijn zoon Gamal op de troon kunnen installeren. Zo had hij het regime kunnen behouden. In dat geval hadden we massale hevige straatprotesten gezien, die echter niet zo veel hadden bereikt. Dus ik denk dat het keerpunt in de opstand lag bij de stakingen.

Wat voor een schaal behaalde de stakingen? Waren zij zo groot als in 2008, of misschien nog groter?

Nu zijn ze misschien wel groter dan in 2008. De golf van stakingen die begon in december 2006 werd minder tegen het eind van 2010. Er werd door het hele land nog wel melding gemaakt van arbeidsstakingen maar het aantal nam af, net als de arbeidersprotesten. De  heropkomst tijdens de opstand – op 8 februari 2011 – betrof ook belangrijke sectoren van de nationale economie. Arbeiders uit het openbaar vervoer ging in staking terwijl duizenden anderen in de regio langs het Suezkanaal protesteerden of dreigden ook over te gaan tot stakingen. En dt is een van Egypte’s primaire bron van inkomsten en opbrengsten  Deze stakingen voerden de druk op het regime meer op dan wat dan ook – je kunt straatprotesten controleren, maar als er gigantische protesten zijn in combinatie met stakingen, zit je flink in de problemen.

Arbeidsstrijd voorafgaand aan de Revolutie

Hoe zou je de meest recente ontwikkeling in de situatie van de arbeiders omschrijven? Veel analyses berichten over een grote terugval voor de arbeiders in de afgelopen decennia. Paul Amar schrijft: “de passie van arbeiders die begon met de opstand komt niet vanuit hun gemarginaliseerde positie of armoede; eerder vindt deze zijn oorsprong in hun centrale betrokkenheid in nieuwe ontwikkelingsprocessen en dynamiek.”#2

Ik zou zeggen dat wat de stakingsgolf in 2006 tot nu triggerde was de verkiezingen binnen de vakbonden van oktober en november 2006. Er worden elke vijf jaar landelijke verkiezingen hiervoor gehouden. En die van 2006 zijn waarschijnlijk de slechtste geweest die Egypte ooit heeft meegemaakt. De meest ondemocratische en frauduleuze verkiezingen ooit – meer dan 20.000 arbeiders zijn er van weerhouden om zichzelf kandidaat te stellen of om zichzelf te nomineren.

Maar de officiële vakbond wordt toch vanaf het begin af aan al door de staat gecontroleerd? Dus wat voor een verschil maakte dit?

Ja maar de verkiezingen van 2006 maakte voor iedereen duidelijk dat deze vakbondsfederatie totaal niet de belangen van de arbeiders vertegenwoordigd. Dat al haar bonden – van lokale comité tot de algemene bonden tot de raad van de Egyptische Vakbondsfederatie (ETUF) – de belangen behartigen van de heersende partij, van het kapitaal. Zij zijn allemaal mensen van Mubarak, de lievelingen van het regime.

Na de uitslagen van deze smerige vakbondsverkiezingen gingen werkers van het staatsbedrijf Mahalla Textile Company – in die tijd had deze zo’n 27.000 werknemers – in december 2006 in staking. Zij kregen het voor elkaar hun eisen ingewilligd te krijgen en ze riepen ook op voor een stemming die het vertrouwen opzegde in het lokale vakbondscomité omdat zij hen niet representeerde. Ze begonnen met het verzamelen van handtekeningen om hun vakbondscomité in twijfel te trekken.

In onderhandelingen met de staatsvakbond ETUF en haar Algemene Bond voor Textielwerkers kregen ze het voor elkaar om een overeenstemming te bereiken om een eigen comité op te richten om te werken aan de arbeidersbelangen. De Algemene Vakbond achtte het officiële vakbondscomité niet onrechtmatig, maar liet de arbeiders toe om hun eigen representanten te kiezen in een nieuw zorgdragend comité.

Vergelijkbare eisen verspreidde zich naar andere textielwerkers, waaronder ook naar het staatsbedrijven Kafr el-Dawwar en Shebin el-Kom – beide erg grote textielbedrijven in de Nijl delta. Shebin el-Kom was geprivatiseerd dus zij hadden een aantal andere eisen, maar de arbeiders van alle drie deze bedrijven eisten het aftreden van de lokale vakbondscomités omdat deze ondemocratisch waren aangewezen en niet representatief waren.

In Kafr el-Dawwar en Shebin el-Kom wisten zo ook wat concessies te behalen. Dus deze stakingsgolf verspreidde zich en groeide exponentieel toen arbeiders zagen dat de enige manier om hun rechten te behalen was om te gaan staken. Andere sectoren volgde snel en begonnen ook met staken – waaronder handarbeiders, werknemers en kantoormedewerkers – waaronder advocaten, docenten, doctoren, ziekenhuismedewerkers etc.

Zouden deze stakingen in juridische termen als wilde stakingen worden omschreven? Ze waren duidelijk niet afgekondigd door de staatsbond…

Ze waren niet door de staatsbond geautoriseerd, dus ja, ze werden gezien als wilde stakingen. Deze staking beïnvloedde alle sectoren van de economie en samenleving – publieke sector en private sector; blauwe- en witte-boorden arbeiders, flexwerkers, de informele arbeiders#3 – iedereen begon te staken voor hun rechten. Werkers realiseerden dat de autoriteiten niet onze eisen inwilligden als we enkel buiten werktijden protesteerden, of als we enkel petities tekenden. De kracht van de staking legde druk op de autoriteiten om de eisen van de arbeiders in te willigen.

Wat ik me realiseerde terwijl ik verslag uitbracht van een aantal verschillende stakingen, was dat iedereen zei: “Waarom Mahalla en wij niet?”, “Hoe komt het dat zij hun rechten krijgen en wij niet?”, “Wij moeten ook staken.” Dit leidde tot een enorme golf van stakingen van december 2006 tot op de dag van vandaag die ongekend was sinds 1947. Maar tijden de jaren tussen 1950 en 1990, en zelfs tot 2009, waren de blauwe-boorden bonden totaal gecontroleerd door representanten van het regerende regime. Arbeiders die zich uitspraken tegen het systeem werden óf verwijderd uit hun vakbondscomités óf weerhouden van nominatie, en soms zelfs in de gevangenis gegooid.

Dus in december 2006 brak er een nieuw tijdperk van stakingen en protesten van arbeiders en professionals; en dit was een erg belangrijke stap in de opbouw naar de revolutie. Egyptische arbeiders begonnen actief hun ongenoegen te uiten over de corruptie, privatiseringen van bedrijven en het mismanagement van deze bedrijven door corrupte ambtenaren.
Duizenden werkers klaagden dat er een opzettelijke en systematische campagne was van het regerende regime om bedrijven uit de publieke sector verlies te laten leiden zodat ze geprivatiseerd konden worden. En om zo onwettig geld te verdienen aan deze privatiseringen. Volgens financiële schattingen betreft het fortuin van de Mubarak familie van 1 tot 70 miljard dollar. Het meeste van dit onwettige geld is verzameld in de jaren ’90 toen de privatiseringen begonnen.

Het Mubarak-regime nam IMF-beleid aan als haar officiële beleid. De staat ging over tot een neoliberaal kapitalisme en opende haar markten via privatiseringsplannen. Dit is waar de corrupte ambtenaren miljoenen begonnen te verdienen, als het geen miljarden zijn. En natuurlijk, in de afwezigheid van een democratisch systeem, is er geen aansprakelijkheid of transparantie – de corruptie kon ongestoord haar gang gaan, het werd de norm.

Een conservatieve Duitse krant had een interessant verslag over Mahallaii Zij interviewde een private fabriekseigenaar die de staking in Mahalla steunde omdat hij vond dat de arbeiders in de staatsfabriek een lager loon kregen dan wat hij zijn eigen arbeiders moest betalen. In andere woorden, dalen de lonen altijd als de bedrijven geprivatiseerd worden, of gaat het meer over de ontslagen?

Over het algemeen – maar niet in alle gevallen – heeft de private sector betere lonen. Maar betere lonen vertalen zich nog niet in meer arbeidersrechten. In tegendeel, de meeste vakbonden zijn in bedrijven in de publieke sector te vinden. Eb de meeste tijdelijke arbeiders bevinden zich in de private of informele sector. Je kan dus wel meer betaald worden in de private sector, maar over het algemeen heb je er geen vakbond, je hebt dus misschien geen pensioen en hebt minder baanzekerheid omdat je op elk moment ontslagen kan worden. Arbeiders die zichzelf proberen te organiseren, zich verenigen in bonden of staken hebben een grote kans ontslagen te worden.

Er zijn over het algemeen minder rechten voor arbeiders in de private sector – waaronder het recht om je te organiseren en op collectieve onderhandelingen. Tijdelijk- en stukwerk contracten komen ook veel voor in de publieke sector, maar minder dan in de private. Arbeiders moeten een ongedateerde ontslagbrief tekenen, en de baas kan de datum van uittreding op elk moment invullen. Arbeiders zijn weerloos als er geen bonden zijn die hun belangen beschermen. Arbeiders worden hun periodieke/jaarlijkse bonussen ontnomen, ze hebben geen recht op gezondheidszorg, op vervoer, huisvesting of pensioenplannen. Zij worden eigenlijk ontdaan van de meest basis arbeidsrechten.

Denk je dat het deel van het proletariaat dat zonder werk zit, of zich in de informele sector bevind gegroeid is? Paul Amar noemt een recentelijke investeringspiek in Egypte. Daalt de hoeveelheid banen in productiewerk over het algemeen door privatiseringen of is er een piek die juist meer arbeidsplekken absorbeert?

Dit was het geval met textielbedrijf Shebin el-Kom (nu Indorama-Shebin) en talloze andere bedrijven die onrendabel zijn gemaakt. Het Mubarak regime heeft daarom besloten om deze te verkopen aan investeerders. Ik ben het er niet mee eens dat de private sector nieuwe kansen op banen heeft gecreëerd. In tegendeel; als deze bedrijven uit de publieke sector worden overgekocht ontslaan zij meestal duizenden werkers.

Dus werkeloosheid is nu een groter probleem dan zeg, 20 jaar geleden?

We hebben eigenlijk geen goede statistieken over werkeloosheid. Het Mubarak regime zei dat dit zeven procent was. Maar iedereen kon met eigen ogen zien dat dit totaal onwaar was. Vooral in de dorpen en rurale gebieden van Egypte, waar je arme families vindt die erg beperkte mogelijkheden hebben tot inkomen. Verarmde boeren families trokken massaal naar de verstedelijkte sloppenwijken waar zij vaak moeten terugvallen op bedelen en op zijn best seizoenswerk kunnen verrichten. Zij staan in de rijen op de stoepen van grote steden op zoek naar aannemers die hun willen huren voor constructiewerk. En dan heb je de informele sector nog die een deerde van de nationale economie beslaat. En die gekenmerkt wordt door stukwerk, seizoensarbeid en werk op oproepbasis.

Het zogenaamde overtollige proletariaat lijkt voor ons een immens groot issue in het globale perspectief. Feit is dat een groeiende groep mensen die hun arbeid verkopen dat niet meer kunnen doen op gangbare manieren en moeten terugvallen in de informele economie en eindigt in sloppenwijken.

Egypte is op de eerste plaats een agrarisch land – ook al probeert het hier van weg te gaan. Het aantal boeren en landarbeiders in ruraal Egypte is groter dan andere arbeiders en werknemers. Land werd van waarde ontdaan en afgestaan aan zakenmensen die nauw verbonden waren met de Nationale Democratische Partij (NDP) van Hosni Mubarak. Er waren enorme land toe-eigenen projecten die naar miljonairs en miljardairs gingen. Zoals in einde van de jaren ’90 het project Toshka in de New Valley Government, in zuidwest Egypte.

De overheid zei, “we gaan dit tot een groen paradijs maken en investeerders zullen van over de hele wereld toestromen”. Ze verkochten het land vooral aan mensen van de NDP voor een fractie van de werkelijke waarde en aan mensen als de prins van Saudi Arabië Walid Abn Talal, één van de rijkste mensen op aarde.

Het hele project werd een mislukking; het land was ongeschikt voor landbouw; het is voor het grootste deel rotsachtige, onvruchtbare grond. Dus de enigste die er werkelijk van profiteerde waren zij die de beste grond kregen. De Saudische prins was er hier één van.

In het begin zei de Egyptische media dat Toshka duizenden nieuwe banen zou opleveren; grote kansen voor de jeugd en werkelozen. Toshka zou werkeloosheid tot iets uit het verleden maken. Het project zou de landbouw revolutionaire veranderingen brengen, fabrieken opleveren en overal zouden boerderijen te vinden zijn. Na een paar jaar, toen dingen steeds verder bergafwaarts gingen, zijn ze gewoon gestopt met spreken over dit gefaalde project.

Er zijn tegenstrijdige verslagen over de ontwikkeling van de Egyptische economie. Sommige suggereren dat deze sterk groeit, anderen zeggen dat statistische groei vooral komt door foute cijfers. Wat is jou beeld hier van en hoe zou je het algemene economische klimaat omschrijven?

Ik kan hier niet in detail antwoord op geven want ik ben geen econoom. Maar ja, de economie groeit. Buitenlandse directe investeringen zijn gestegen, de aandelenmarkt is gegroeid en heeft winst gemaakt, en alle zakenlieden in de bovenste klassen zijn erg blij. Maar dat vertaald zich niet door in vooruitgang voor arbeiders. Aan het eind is het de overheid die de scheve statistieken levert over het BBP#4 en BNP#5

Het minimumloon is sinds de jaren ’80 van de vorige eeuw al gelijk, slechts 35 Pond (6 Dollar) per maand. Dit is onveranderd gebleven tot vorig jaar toen arbeiders-NGO’s rechtszaken begonnen tegen dit onrealistisch lage minimumloon. Want nog geen enkel persoon kan leven van zo’n loon. Er werden juridische stappen ondernomen en er werden eisen voor een minimumloon van 1200 Pond (200 Dollar) gesteld tegenover de administratieve rechtbank. De rechtbank stemde in met het feit dat er een verhoging moest komen, en de Nationale Raad van Lonen – een instantie van de overheid – stelde vast dat het minimumloon op 400 Pond (70 Dollar) zou worden gesteld, wat nog steeds onrealistisch laag is. Zelfs de staatsvakbond ETUF stelde een minimum van 500 Pond voor. De NGO’s zijn hierop verder gegaan met rechtszaken maar die hebben niets opgeleverd. Daarnaast zij de Raad dat dit minimumloon niet van toepassing zou zijn op de publieke sector – enkel voor private bedrijven.

Op welke gronden? Vanwege de hogere winsten in de staatssector?

De autoriteiten meenden dat het te veel druk zou leggen op de nationale economie, ze zouden niet genoeg geld in de staatskoffers hebben, enzovoort. Natuurlijk is dit – nu we weten dat deze ministers miljarden dollars hebben verzameld/gestolen en dat het fortuin van de familie van Mubarak wel kan oplopen tot 70 miljard Dollar –  een totaal ongegrond argument. Deze reden werd aangedragen terwijl duizenden werknemers in de publieke sector slechts 60 tot 90 Pond (10 tot 15 Dollar) per maand verdienden. Hieronder vallen ook de staatswerknemers in de agrarische sector, technici en arbeiders in bijvoorbeeld de landaanwinningsprojecten.

Dus daar had je alleen iets aan als je op een bepaalde manier nog toegang had tot land?

Ja, of als je ander werk deed, of andere banen had. Tienduizenden over het hele land demonstreerden omdat ze een equivalent verdienden van 150 Dollar per maand of minder. Sinds december 2006 zijn er duizenden arbeiders die een maandelijks minimumloon eisten van 1200 Pond (rond de 200 Dollar). En ook dat dit minimumloon zou gelden voor alle sectoren.

Toen de opstand begon raakte deze sociaaleconomische eisen enigszins op de achtergrond, helaas. Het bleef echter een algemene eis, maar die werd naar de achtergrond gedrukt door de dringende politieke eisen van de opstand. Deze eisen werden het meest verwoord door de arbeiders zelf en de jeugd die betrokken was in de arbeidersbeweging.

Maar natuurlijk was de belangrijkste eis het verwijderen van Mubarak, het wegsturen van de ministers, hun rechtbanken, de opheffing van het Staatsveiligheid apparaat, het bestrijden van de corruptie etc. De eisen van de opstand waren vooral politiek, niet sociaal en economisch. En sinds de revolutie pompen de in het bezit van de staat zijnde media propaganda rond in de trant van: “Dit is niet het moment om te staken”, “De revolutie is geslaagd en over, ga terug aan uw werk want je schaad anders de nationale economie.” Ze gingen zelfs zo ver dat ze stakingen als onderdeel van de contrarevolutie wegzette.

Klink Orwelliaans.

Zeker, als het niet aan de stakingen van de arbeiders had gelegen dan zou Mubarak nog steeds aan de macht zijn geweest. Zelfs voor de revolutie waren de arbeiders de meest georganiseerde groep in de samenleving. Zij waren de meest invloedrijke en krachtige partij binnen Egyptes sociale bewegingen. Nu schilderen de staatsmedia, de interim-regering en het de Hoogste Raad van de Strijdkrachten (SCAF) de arbeidersstakingen af als onderdeel van de contrarevolutie.

De Commune van Tahrirplein

Om terug te gaan naar de revolutie. Hoe was deze georganiseerd? We horen telkens dat de politieke partijen en groepen geen belangrijke rol hebben gespeeld. Het was “het volk” die het deed. Sommigen spreken zelfs van de “Commune van Tahrirplein”.

Om de Commune van Tahrirplein te begrijpen moet je terug gaan naar de arbeidersstakingen en kijken hoe zij zichzelf redde terwijl ze geen inkomen hadden – deze stakingen konden weken duren, soms maanden. Als ze overgingen tot staken namen ze vaak hun familie mee om de fabriek te bezetten. Deze families voorzagen hen van goederen, en zorgden voor genoeg voedsel voor de arbeiders. Hetzelfde gebeurde op Tahrirplein. Het was op dezelfde gemeenschappelijke manier georganiseerd.

Dus hun families sliepen ook in de fabrieken?

Soms sliepen ze in hun eigen huizen, soms brachten werkers hen mee naar de demonstraties. En op Tahrirplein gebeurde hetzelfde, ze brachten hun families, hun families brachten voedsel en de mensen verdeelden dit onder elkaar.
Op Tahrir werd voedsel en drinken gratis aan mensen uitgedeeld. Mensen schoonde vrijwillig de straten op rond het plein, er was gratis gezondheidszorg in een aantal tenten die fungeerde als geïmproviseerde ziekenhuizen. Ik herinner me een Amerikaanse journalist op het plein die gewond was geraakt door de bendeleden van het regime. Hij zei dat deze revolutie hem iets had gegeven dat hij in de Verenigde Staten niet kon krijgen, en dat is gratis gezondheidszorg. Zijn verwondingen werden behandeld en niemand vroeg er een stuiver voor… Natuurlijk werden de gene die zwaarder gewond waren, met schotwonden, naar reguliere ziekenhuizen overgebracht. Zij konden niet worden behandeld in deze geïmproviseerde veldhospitalen.

Dus het was een zelf georganiseerde commune, als je het een commune wilt noemen; sommige mensen zeiden dat het een soort Woodstock was. Een feestelijke, zichzelf onderhoudende groep mensen met gelijke eisen en dit is denk ik erg vergelijkbaar met de stakende arbeiders.

Duizenden arbeiders uit Groot Caïro voegden zich na het afmaken van hun diensten naar de protesten. Er kwamen ook arbeiders uit verre provincies naar Tahrirplein. Zij bleven dan voor een dag, soms twee, soms meer en gingen dan weer terug aan het werk. Soms brachten zij ook hun families mee. Toen, op 8 en 9 februari gingen de arbeiders over tot een massale stakingsgolf.

Dit doet me erg herinneren aan de opstand in Griekenland waar word gezegd dat “dingen gewoon vanzelf gebeurden”. Dus er was geen organisatie van bijvoorbeeld de voedseldistributie, er waren geen bijeenkomsten of vergelijkbare fora#7?

Buurt-gebaseerde initiatieven genaamd gemeenschapscomités (popular commitees) ontstonden uit noodzaak. Ze werden opgericht om de buurt te beschermen en te patrouilleren omdat sinds 28 januari de politie was verslagen en zich terugtrok uit de straten. Maar niet alleen dat, ze lieten ook duizenden gevangenen vrij uit hun gevangenissen. Ik steun de vrijlating van gevangenen, maar sommige gevangenen hadden een erg gewelddadig crimineel verleden. En honderden – als het er niet duizenden waren – werden zelfs bewapend door de politie die hen vertelde: “Ga en val de mensen aan, richt grote schade aan”, “Vermoord wie je kunt, maak kapot wat je kapot wilt maken.”

Werden zij ook daadwerkelijk door de staat betaald?

Uit interviews die ik heb afgenomen van gewapende criminelen die op Tahrirplein waren overmeesterd kwam ik er achter dat velen van hen geld was beloofd door de agenten van het ministerie van binnenlandse zaken – soms wel tot 5000 Pond (830 Dollar). Natuurlijk hebben ze hier waarschijnlijk niets van ontvangen, maar ze waren bedragen beloofd die voor Egyptische standaarden voor een klein fortuin doorgaan.

De gemeenschapscomités begonnen zich te organiseren voor de verdediging van hun buurten, huizen, winkels en andere eigendommen. De staat was grotendeels ingestort en leverde tijdelijk geen diensten meer. Deze comités namen ook taken op zich als het schoonhouden van de straten, het herschilderen van de trottoirs, het afvoeren van afval, regelen van het verkeer, ga zo maar door. De mensen werden hiervoor niet betaald. Het zat in hun aard om dit te doen. De mensen beseften dat dit onze revolutie was, en als de staat ons hier niet bij helpt dan helpen we ons zelf.

Zulke spontane grass-roots organisatie was ook zichtbaar in Tahrirplein, maar niet alleen daar – er waren vele Tahrirpleinen over het hele land, in Alexandrië, Mahalla, Suez, Manoura, El Arish, Assuit, El-Minya, etc. Mensen organiseerde zelf hun samenlevingen. Mensen waren bereid om de staat omver te werpen en ook de staat voorbij te groeien door voedsel en gezondheidszorg te bieden, op te ruimen, verkeer te regelen en ga zo maar door. Egyptenaren hadden voorheen weinig goeds gezien vanuit de regering, enkel corruptie en onderdrukking – meer dan 680 mensen zijn vermoord tijdens de revolutie.

Nieuw patriottisme

Voor de revolutie schaamden mensen zich om zichzelf Egyptenaren te noemen. Dat is waarom ze er vaak voor kozen zich in eerste te identificeren als Moslim of Christen. Jonge mensen stonden in lange rijen bij de ambassades van Westerse landen, wanhopig om het land te verlaten.

Het lijkt bijna alsof er een heropleving van patriottisme plaats vind via de revolutie, we zien overal Egyptische vlaggen…

Ja, er is een heropleving van Egyptisch nationalisme en dat is iets wat ik bewonder. Maar op hetzelfde moment denk ik dat het ook overdreven wordt…

Waarom bewonder je het?

Er is bijvoorbeeld een pakkende slogan ontstaan tijdens Mubaraks val: “Houd je hoofd hoog als je een Egyptenaar bent.” Vroeger was het altijd: Houd je hoofd laag want je bent een Egyptenaar, loop niet uit de maat, anders zou je in de gevangenis kunnen belanden. Nu zeggen mensen: “Dit is mijn land, ik ben niet bang om voor mijn mening op te komen, ik kan de samenleving herbouwen, het is niet meer het land van Mubarak en zijn corrupte zakenmensen en ministers. Als je het zo bekijkt is dit patriottisme bewonderenswaardig, maar natuurlijk heeft de media het totaal uit haar context getrokken, waarbij er ook een xenofoob element is toegevoegd.

Sommigen van de leuzen zijn zelfs erg reactionair: “Egypte is de beste”, zoals Egypte über alles. Het grenst zelfs aan fascisme, het is te nationalistisch. Of om te zeggen: “We zijn allemaal Egyptenaren” – ja, dat zijn we, maar er zijn rijke en machtige Egyptenaren die meer dan bereid zijn je uit te buiten, die bereid zijn je naar de gevangenis te sturen en je dood martelen als dat nodig is om hun belangen te beschermen.

Maar juist om die reden bestaat er geen onschuldig patriottisme dat dan overdreven wordt. Ik snap wat je bedoeld, dat het een uiting was van je hoofd omhoog durven doen en niet alles meer pikken…

… om je land terug te veroveren…

…Ja, maar “je land terug veroveren” is niet het perspectief. Het gaat om het afschaffen van de staat op een wereldwijde schaal, het afschaffen van grenzen…

Zeker. En dat is wat wij als anarchisten of links radicalen zouden willen zien. Maar je kunt niet van A naar Z in één sprong. Soms moet je het stapsgewijs doen. En dit patriottisme gaat nu te ver. Er heerst een idee van “Egypte eerst” – dus ga niet staken, denk niet na over de belangen van je klasse. Dat is nationalistische propaganda.

Dus je zou een onderscheid maken tussen nationalisme en niet-zo-slecht patriottisme?

Ze zijn beiden eigenlijk bijna het zelfde, ze zijn slecht, maar er zijn verschillende niveaus van slecht nationalisme. Je kunt nationalisme hebben dat zegt: “Neem je land terug, hef je hoofd op”. En dan kan je nationalisme hebben dat zegt: “Er zijn buitenlandse elementen betrokken in de revolutie en de buitenlandse media verspreid leugens.”

En dan heb je xenofobie#6. En er is nationalisme met het doel tot nationalisme – laten we een symbolisch Egypte beschermen ten koste van onze eigen klasse-belangen. Dit is wat ik het meest schadelijk vind op het moment: Egypte eerst, en laten we onze klasse-belangen vergeten. Ik zou graag een eind zien aan het wapperen met vlaggen en het rood, wit en zwart schilderen van gezichten.

Laten we kijken wat onze werkelijke belangen zijn – zeker 40 procent van de Egyptenaren leeft onder de armoedegrens en de meerderheid van de rest knokt om hun hoofd bovenwater te houden. Zelfs hogeropgeleiden, zij verdienen misschien 1000 Pond (net iets meer dan 165 Dollar) per maand. Dat is zeker niet genoeg om een gezin te onderhouden. Dus het is niet dat Egypte de revolutie heeft gemaakt en iedereen dezelfde belangen heeft. Er zijn arbeiders of werkers belangen en er zijn de belangen van de kapitalisten.

Gender, Klasse en Feminisme

Wat is de rol van vrouwen in de opstand geweest en wat voor een impact heeft de opstand op genderverhoudingen?

Sinds 25 januari spelen vrouwen een erg belangrijke rol in de revolutie. Ze waren zichtbaar in de protesten, en op sommige plekken waren ze misschien zelfs in de meerderheid. Ik ben enkel in Caïro en Alexandrië betrokken geweest en daar waren vrouwen een qua omvang, grote minderheid, misschien 30 tot 40 procent, misschien meer. Je zag vrouwen met hun haren onbedekt en anderen met een hijab. Zij waren in allerlei activiteiten betrokken – van demonstreren in de frontlinies, het schoonhouden van de straten, geven van vurige speeches op Tahrirplein tot voedseldistributie en medische zorg.

Op buurtniveau was het zo dat in de buurcomités vooral de mannen wapens als zwaarden, messen, knuppels en soms geweren droegen. Vrouwen maakten voedsel en soms molotovcocktails voor de mensen in de straten. Sommige vrouwen en meisjes konden ook met deze comités te vinden zijn met het wacht staan in de straten.

Dat is over het algemeen vooral conform de traditionele genderrollen.

Ja, dat klopt. Kijkende naar 28 januari tijdens de bezettingen van het plein en de kampementen, zag je dat vrouwen op natuurlijk wijze zichzelf hierbij betrokken. Dit op zichzelf trok de grenzen waarbinnen de maatschappij de vrouw had geplaatst al in twijfel, volgens welke zij geleerd waren thuis te blijven – zij het in de keuken, de slaapkamer of om voor de kinderen te zorgen. Vrouwen sloegen deze beperkingen in de wind, ze gingen naar de frontlinies in de protesten en straatgevechten met de politie. Sommigen gingen zelfs de confrontatie aan met het gewapende tuig door het gooien van stenen. En dat is niet iets dat je normaal in de straten zou zien van pre-revolutionair Egypte. Dus dit was een erg radicaliserende en bevrijdende ervaring voor zowel vrouwen als meisjes.

En dit gebeurde niet alleen op Tahrirplein. In een aantal fabrieksstakingen, protesten en bezettingen waren het de vrouwen die het leidde. Er was een historische ontwikkeling bij de textielfabriek Mansoura Espagna Company die vooral vrouwen voor hen heeft werken (waarvan bijna allen een hijab of niqab dragen). Tijdens hun fabrieksbezetting in 2007 sliepen mannen en vrouwen onder één dak, op dezelfde plek. Natuurlijk waren hun slaapkamers gescheiden door doeken, maar dit was  voor de meer conservatieve mensen hoe dan ook onacceptabel, buiten huis slapen. Sommige vrouwelijke arbeiders waren hierdoor zelfs gescheiden en een aantal verloofden werden verlaten door hun toekomstige man. Maar hoe dan ook, de vrouwelijke arbeiders braken deze taboe.

Waren er hier conflicten rondom tijdens de opstand, vertelden de meer conservatieve elementen vrouwen naar huis te gaan?

Ik heb nooit iets daar over gehoord. Niet eens over de meest reactionaire elementen van de samenleving. Wat wel gebeurde was dat sommige conservatieve mannen reactionaire, opdringerige boodschappen predikten – “Waarom draag je geen hijab?”, “Van welke religie ben je?”, “Bid je wel?”, dat soort shit.

Seksuele intimidatie bestond vrijwel niet op Tahrirplein. Het is helaas wel weer aan het opkomen, maar het is nu veel aannemelijk dat vrouwen terug vechten. De revolutie heeft hen veel bewuster gemaakt van hun rechten en ook van hun mogelijkheden als revolutionaire militanten. Niet meer enkel als moeder, vrouw, docent of concubine. Vrouwen en meisjes voelden zich sterk toen ze de straat op gingen, ze waren net zo actief en militant als mannen, als het niet meer was. We hebben vele voorbeelden gezien van vrouwen die veel militanter en moediger waren dan mannen.

Hoe passen de aanvallen op vrouwen tijdens de demonstratie van 8 maart in dit plaatje?

De demonstratie op Internationale Vrouwendag was voor gelijke rechten en kansen, en voor de revolutie was het extreem zeldzaam om een demonstratie van enkel vrouwen te zien – voor een eeuw zijn er protesten van mannen en vrouwen samen te zien geweest in Egypte, maar dit was een bijna enkel-vrouwen protest en daarmee zou het een provocatie kunnen zijn geweest voor de meer conservatieve en reactionaire elementen. Veel vrouwen hadden hun haar ook niet bedekt. Dit werd na de onttroning van Mubarak een nieuw middel van de staatspropaganda: dat de protesten en stakingen het land schaadde. Dus mensen begonnen te zeggen: “We moeten Egypte’s rechten eisen, geen vrouwenrechten, dat is een secundair onderwerp.”

Ik heb verschrikkelijke details gehoord over de intimidatie van vrouwen. Vrouwen vertelden dat ze gewend waren aan intimidatie maar wat er op die dag was gebeurd ging veel verder dan dat. Je had meerdere mannen die hen betaste, niet maar één. Vrouwen werden in elkaar geslagen en een vrouwelijke journalist – vooral buitenlandse – was aangerand. Lara Logan, van CBS werd bijna groepsverkracht. Dus op de dag eisten vrouwen hun rechten op terwijl reactionair Egypte zei: “Nee, dit is een mannelijk georiënteerde samenleving. De revolutie is over, we hebben gewonnen, dus ga maar naar huis.”

Maar vrouwen waren tijdens de revolutie geradicaliseerd sinds hun aanwezigheid op Tahrir – net als mannen waren – en in het Nieuwe Egypte moeten ze dezelfde rechten en vrijheden hebben. Neem bijvoorbeeld het volgende, voor de revolutie meenden de Moslim Broederschap en andere ultraconservatieve groepen dat vrouwen – net als niet-Moslims – niet zouden moeten mogen dienen als president van Egypte. Andere conservatieve reactionaire groepen – waaronder zowel Moslims als Christenen – menen dat vrouwen niet als rechters zouden mogen dienen. Zij zouden namelijk “onstabiel” zijn, of te emotioneel etc… Sinds de revolutie heet de Moslim Broederschap een stap vooruit gedaan en aangekondigd dat ze ook een Koptische Christen of een vrouw als president zouden accepteren.

Dus hoe zijn gender, klasse en feminisme verbonden? Het lijkt me dat de vraag of vrouwen president of rechter kunnen worden van weinig belang is voor de vrouwelijke arbeiders waar je het net over had. Zijn er verschillende agenda’s of zijn gemeenschappelijke belangen het belangrijkst – verzet tegen vrouwelijke geslachtsmutilatie (FGM) en seksuele intimidatie, een seculiere constitutie vrij van Islamistische wet.

Ten eerste zijn vrouwenrechten-NGO’s over het algemeen middenklasse organisaties, meestal gerund door advocaten die zich bewust zijn van hun rechten en de discrepanties tussen binnenlandse wetgeving en internationale wetgeving. Ze promoten gelijke kansen en gelijk loon voor vrouwen. Want in Egypte verdienen vrouwen over het algemeen minder – of (in bepaalde agrarische gebieden) helemaal niets – zelfs als ze hetzelfde werk doen.

Ik ben het er mee eens dat vrouwen verschillende belangen kunnen hebben door tot welke klasse ze behoren, maar zijn dit geen algemene belangen? Bijvoorbeeld toegang tot de universiteit, strijd tegen seksueel geweld op straat, tegen FGM…

Rond de 60 procent van de Egyptische vrouwen is ongeletterd, zeker in de rurale gebieden. En als je ongeletterd bent, zou je je ook minder bewust kunnen zijn van vrouwenrechtenschendingen zoals Vrouwen Geslachtsmutulatie; of je rechten als een burger of als meisje/vrouw. Dus ik denk dat vrouwen uit de arbeidersklasse een grote achterstand hebben, vooral op het platteland. Omdat ze zich daar vaak onbewust zijn van hun rechten.

Een ander probleem voor alle vrouwen zijn de meer radicale Islamistische groepen. Er wordt gesproken over bedreigingen voor vrouwen – zoals een aantal tijdens de jaren 1990 – waaronder zuuraanvallen tegen vrouwen die hun benen lieten zien of een shirtje aan hadden met korte mouwen. Ook al verklaarde de reactionaire Salafistengroepen dat ze niet zulke dingen predikten. Maar in ieder geval is er weer een opkomst van een mannelijk-georiënteerd en reactionair Islamistisch discours volgens welke de plek van de vrouw thuis is. Tegen zulke tendensen eisen vrouwengroepen een seculiere staat. Natuurlijk zou ik het liefst een seculiere samenleving zien zonder staat.

Islamisme

Denk jij dat de Moslim Broeders een dreiging vormen? Over het algemeen werd gezegd dat ze geen grote rol speelden in de opstand, dat ze onopvallend probeerden te blijven, en het lijkt ook duidelijk dat er een gat zit tussen de jongere Moslim Broeders en de oudere Sharia types.

Allereerst is het belangrijk om te zeggen dat er niet één vorm van een Islamitische beweging is. Je hebt de Moslim Broeders, die de belangrijkste groep zijn. Dan heb je de arbeider georiënteerde groepen, zoals de Islamitische Arbeid Groep, die zich meer richten op een conservatief sociaal welvaart systeem. Dan heb je een groep die Al- Wasat heet, wat midden betekent, en die een meer gemiddeld Islamitische partij is; en zij zijn voor een politiek die te vergelijken is met die van de leidende Gerechtigheid en Ontwikkelings Partij in Turkije. En dan heb je de radicale Salafis, Gamat al-Islamyia en Jihad. Deze laatste drie groepen zijn ultra-reactionair, en hebben een geschiedenis van georganiseerd geweld en terreur.

Voorafgaand aan de revolutie zei de Moslim Broederschap dat zei een revolutie niet steunden als een manier om het systeem te veranderen, wat werd aangegeven in hun programma.

Maar met verloop van de opstand sinds 25 januari lieten ze massaal hun steun blijken, omdat ze gemakkelijk hun aanhangers kunnen oproepen, en omdat ze tegen het regime van Mubarak zijn. Zij waren, samen met andere Islamieten, zeker geen meerderheid bij het protest. Op z’n hoogst waren ze een minderheid van 30 procent op het Tahir plein.
Samen met anderen waren de Moslim Broeder erg actief in het beschermen van het plein. Het moet gezegd worden dat ze vooraan stonden bij meerdere gevallen tijdens de opstand – vooral tijdens de ‘Battle of the Camels’ in Tahir op 2 februari. Een aantal stierven aan hun verwondingen, ze waren ontzettend dapper.

Sinds de troonafstand van Mubarak lijkt het beleid van de Broederschap vooral gericht te zijn op het oprichten van een politieke partij, of meerdere partijen. Onder Mubarak was dit voor hun verboden. Nu werken ze dus aan het oprichten van een partij, of zelfs twee partijen, volgens sommigen.

Er zijn afscheidingen binnen het Moslim Broederschap. Niet alleen tussen de jongeren en de ouderen, maar ook tussen de conservatieven en de ultra-conservatieven, de meer radicale, de meer sociaalgeoriënteerden en de meer zakengeoriënteerden. Een aantal van hen zijn multimiljonair zijnde zakenmannen en doordat zij zoveel geld hebben kunnen ze goede doelen steunen, klinieken, projecten voor het verschaffen van onderdak.. Er was een grote en vernietigende aardbeving in 1992; het Broederschap kon onderdak en verblijfplaatsen geven aan mensen die hun huis hadden verloren – terwijl de regering dit nog niet deed. Naast dit soort bijstandshulp  is hun slogan ‘Islam is de oplossing voor alle problemen’ erg krachtig in een conservatieve Islamitische gemeenschap zoals in Egypte.

Als we het hebben over de sociale basis van de Moslim Broeders, zou het dan te simpel zijn om te zeggen dat ze een organisatie zijn tussen rijke zakenmannen, hoogwaardige mobiele professional en de ontzettend arme, terwijl ze minder aantrekkingskracht hebben bij de arbeiders klasse ?

Hun aantrekking tot arbeiders is beperkt. Als ik een conservatieve arbeider ben, dan ben ik het er misschien mee eens dat ‘De islam de oplossing is’, maar wat dan? Geeft mij dat een hoger salaris, beschermt het mijn recht om te staken, geeft het mij een vakbond die mij en mijn vrienden vertegenwoordigt? Dat doet het niet.

Het zelfde kan gezegd worden voor de meeste Islamitische bewegingen, omdat zei geloven in een sociale harmonie en niet in een klassenstrijd.  Ze zien klassen als iets natuurlijks, het is gewoon de manier waarop maatschappijen in elkaar zitten. We kunnen slechts het gat tussen de klassen verkleinen door Islamitische liefdadigheid. Ze zullen nooit voorstanders zijn van een revolutionaire verandering.

Dus in de vakbonden zijn de Moslim Broeders niet sterk, maar ze zijn sterk in de professionele vakvereniging. De overheid van Mubarak bedacht zelfs een speciale wet voor verkiezingen binnen professionele vakverenigingen om de greep van de Moslim Broederschap over deze verkiezingen te verzwakken.

Dus denk je dat het mogelijk is dat ze als leidende partij uit de verkiezingen komen of een verbond met het leger te vormen?

Ik denk niet dat het waarschijnlijk is, maar het is mogelijk. We hebben dat in 1979 in Iran gezien, dat was niet een Islamitische revolutie maar deze werd succesvol gekaapt door de Islamieten. De meerderheid in Egypte steunt het Moslim Broederschap nog steeds niet. Ze zijn gewoon een erg goed georganiseerde groep, en ze hebben miljoenen of zelfs biljoenen ponden die ze kunnen investeren in goede doelen en religieuze propaganda.

Arbeiders, vakbonden en revolutie.

Verwacht je dat het aantal stakingen zal toenemen nu het oude, onderdrukkende regime weg is?

Ik verwacht wel een uitbreiding van strijdende arbeiders in de nabije toekomst en hopelijk ook op langer termijn, maar tegelijkertijd moeten we kijken naar de Supreme Military Council, die een contrarevolutie steunt. Zij hebben onlangs een maatregel voorgesteld die stakende arbeiders dreigt met gevangenisstraf en boetes die kunnen oplopen tot een half miljoen Pond. Het leger heeft er belang bij het het oude regime te beschermen.

Tantawi, de leider van de militaire bende, werd in 1991 aangesteld, hij is 20 jaar lang Minister van Defensie geweest onder Mubarak. Dit verklaart waarom burgers (waaronder activisten, demonstranten en stakende arbeiders) worden gearresteerd en berecht volgens het militaire gerechtshof, zonder het recht om in beroep te gaan, en meestal worden gemarteld tijdens dit proces. Terwijl ministers en leden van het oude regime, die biljoenen ponden hebben opgehoopt, worden berecht door de burgerlijke rechter, als ze al worden berecht. Dit terwijl Tantawi en zijn militaire rechtbank Mubarak op vakantie hebben gelaten, en in een luxe ziekenhuis, in Sharm el-Sheikh. Er is nu intensieve propaganda tegen stakingen. Maar van wat ik zie, zeggen de arbeiders tegen de regering en de militaire overheersers dat ze kunnen oprotten. Een populaire slogan is “Berecht de arbeiders niet, berecht Mubarak”.

Mubarak is natuurlijk niet het enige probleem. Er zijn nog steeds duizenden ‘kleine Mubaraks’ aan de macht. Studenten protesteren bijvoorbeeld tegen de oude decanen die door de regering waren aangesteld. Het hoofdkantoor van de NDP werd in de fik gestoken, en de corrupte partij viel uit elkaar, maar een aantal partijleiders hebben nog steeds veel invloed. Het zelfde geld voor de Staat Beveiliging. Deze viel uiteen, maar dezelfde mensen – die verantwoordelijk waren voor moord, bespioneren en martelen – vormen nu de Nationale Beveiliging; ze hebben enkel het woord ‘staat’ vervangen door ‘nationaal’.

Wat zijn op dit moment de belangrijkste eisen in werknemersprotesten en -stakingen?

De belangrijkste eisen zijn full-time contracten, een minimumloon van 1200 Pond, het recht om onafhankelijke vakbonden op te richten. Er zijn nu meer dan 22 onafhankelijke vakbonden, waarvan de eerste vier zich hebben gefedereerd om de Egyptische Federatie van Onafhankelijke Handelsvakbonden te vormen, die de gele officiële vakbond uitdaagt.

Al in het verleden waren er gevallen van werknemers die hun fabrieken overnamen nadat de eigenaars –corrupte zakenmannen- het land waren ontvlucht na rechterlijke uitspraken. In 2001 vluchtte de multimiljonair en zakenman Ramy Lakkah uit Egypte en liet zijn fabrieken achter. De werknemers van een van zijn bedrijven – dat lampen produceert, en gelegen in een industriële satellietstad, in de buitenwijken van Caïro – bestuurden de fabriek zelf van 2001 tot 2006. Ze maakten het mogelijk om hun lonen tegemoet te komen en zelfs om de productie te laten toenemen.

Dan hebben we nog een ander geval van 2008 tot 2010, ook in de Tiende van de industriële stad Ramadan, waar de eigenaar, Adel Agha, was veroordeeld tot een langdurige gevangenisstraf, en ook een forse boete; dus ook hij ontvluchtte het land. Zijn bedrijf was kapitaalintensief en werknemers waren niet in staat om het in zijn geheel te bedienen. Maar een dochteronderneming dat bekend staat als De Economische Firma voor Industriële Ontwikkeling- met drie fabrieken – binnen zijn fabriek (genaamd Ahmonseto)  was in staat om de productie zelf te beheren. Er zijn andere voorbeelden van zelfbeheer die hebben bestaan als experimenten van korte duur.

Dit zijn dus radicale voorbeelden van werknemers die het initiatief nemen en de productie zelf laten lopen, en ik verwacht dat als de revolutie geradicaliseerd wordt en zakenmannen het land uit vluchten, werknemers hun taak kunnen overnemen en de productiemiddelen kunnen beheren zoals we hebben zien gebeuren in de hiervoor genoemde gevallen.
Wat ook belangrijk is, is dat de nieuwe Egyptische Federatie van Onafhankelijke Vakbonden uitdrukkelijk geen onderscheid maakt tussen witte kragen en blauwe kragen; een werknemer is iemand die geen productiemiddelen bezit en wordt gedwongen om zijn arbeidskracht te verkopen voor een loon of een salaris.

Dus er is nu een nieuw tijdperk voor werknemers in Egypte. Ze zijn zowel blauwe kragen en witte kragen vakbonden aan het mobiliseren – in de publieke, privé- en informele sectoren van de economie. En als deze onafhankelijke vakbonden even corrupt blijken te zijn als de oude, zijn werknemers nu ervaren genoeg om te weten dat ze meer democratische, transparante en radicale vakbonden kunnen vormen. Ze voelen zich bevoegd, het voelt alsof de toekomst van hen is. Ze kunnen vooruitgaan van loonslaven zijn tot producenten die zelf de controle nemen over hun lot.

Maar in dat geval zouden ze geen vakbonden meer nodig hebben, toch? Het lijkt vanzelfsprekend dat werknemers in Egypte nu onafhankelijke vakbonden vormen en het is waarschijnlijk een stap vooruit voor hen. Maar om hun bestaan als loonslaven te boven te komen, om de kapitale betrekking te boven te komen, zouden een einde moeten maken als zichzelf als een klasse, als verkopers van arbeidskracht, en vakbonden zitten juist vast aan die verkoop van arbeidskracht. Het idee van een vrije maatschappij gerund door vakbonden lijkt mij onlogisch, omdat in een vrije maatschappij het loonsysteem afgeschaft zou worden, dus zou er geen ruimte zijn voor vakbonden.

Ik zou het er niet mee eens zijn, omdat zoals we hebben gezien in de Revolutie en Burgeroorlog in Spanje, vakbonden daar, vooral de CNT-FAI, een immense grote rol speelden. Het waren daar geen brood-en-boter vakbonden meer, het ging over het terugwinnen van de fabrieken. Niet als loonslaven, maar als fabrikanten die zelf de productie kunnen bepalen.
Misschien, vele jaren na het succes van internationale socialistische revolutie, zal er geen behoefte meer aan vakbonden zijn – in een hogere staat van communisme waar er geen staat en kapitaal meer is. Alle mensen zouden weten dat sociale solidariteit en wederzijdse hulp natuurlijk zijn, of instinctief. Maar ik geloof dat, om dat stadium te bereiken, revolutionaire vakbonden een onmisbare rol zullen spelen.

Het punt met vakbonden is nogal gecompliceerd. In landen als Duitsland heb je “onafhankelijke” bonden die nog steeds onderdeel zijn van het systeem, en dit ook in stand houden, ze hebben zelfs een belangrijke rol in het garanderen van het gesmeerd functioneren van de productie. De meer verstorende stakingen in de post-oorlogse  geschiedenis waren bijvoorbeeld wilde stakingen in de jaren ’70, vooral door immigranten-arbeiders. Op het zelfde moment is de situatie op de plekken waar de bonden zwak zijn niet veel beter. Maar als het gaat over revolutie – de zelf-opheffing van het proletariaat wat ook betekend dat er een scheuring komt in het huidige systeem van de verdeling van arbeid – hebben vakbonden geen rol te spelen. Zij zijn een legale entiteit om klassenverhoudingen te reguleren en op die manier gebonden aan het loonsysteem en aan de wet. Er zijn ook teksten uit Spanje die stellen dat er conflicten waren tussen arbeiders en anarcho-syndicalisten omdat de arbeiders niet verder wilde werken.

Ik ben het eens met de Marxistische analyse dat vakbonden een rol spelen in het in stand houden van het kapitalisme door te onderhandelen voor de kruimels die van de tafel van de kapitalisten vallen; door kapitalisme, uitbuiting, meer tolereerbaar te maken voor arbeiders. In de meeste gevallen trekken deze brood-en-boter bonden het systeem niet in twijfel.

Maar als we bijvoorbeeld kijken naar Winsconsin, dan blijkt toch dat de staat nog steeds bang is voor deze brood-en-boter bonden. Het verondersteld dat ze nog steeds te veel macht hebben, dus de staat probeert het recht op collectieve onderhandelingen te verbieden.

An om naar een volledige socialistische of communistische samenleving te gaan, denk ik dat er een aantal stappen te maken zijn. Zij het een sovjet arbeidersraad of een revolutionaire vakbond. Ik begrijp je punt over de verdeling van arbeid, maar vanuit een arbeidersperspectief ben je geen loonslaaf meer. Je bent een medebezitter, mededistributieerder, medebesluitmaker als je samen de fabriek zelf bestuurd. Maar dit gaat niet alleen over het zelf besturen van je fabriek, het gaat om het collectief zelf besturen van je vrije samenleving als geheel.

… maar dat laat dit hele framewerk in tact. Je bent nog steeds een arbeider in een fabriek die je dan wel zelf bezit, maar waar eigenlijk het punt is om totaal te breken met bezig in zijn geheel. Hoe dat gaat gebeuren weet ik niet, maar ik denk dat we genoeg voorbeelden in de geschiedenis hebben gezien met zelfbestuur als een doodlopende weg die niet breekt met de logica van warenproductie, die deze ruilt voor waarde in geld. Zanon in Argentinië is bijvoorbeeld een erg interessante ervaring, maar uiteindelijk moeten zij hun producten ook op de markt verkopen en dat bepaald dan weer de omstandigheden in de fabriek.

Kleine veranderingen maar het systeem blijft in tact? Ja. We zijn het er over eens dat we af willen van loonslavernij en dat de huidige verdeling van arbeid voor eens en voor altijd afgeschaft moet worden. Maar dat gaat een hele boel werk vereisen, het vraagt een massale reconstructie van de samenleving. En dat is waarom ik denk dat bonden z’n belangrijke rol spelen.

In het geval van Egypte hadden we sinds 1957 enkel staatsgecontroleerde bonden. Het land is een stap vooruit gegaan met het instellen van onafhankelijke bonden en federaties. Zelfs als ze (tijdelijk) loonslavernij, kapitalisme en de staat in tact laten. Omdat onafhankelijke bonden het zelfbewustzijn van arbeiders over hun positie in de samenleving vergroot – dat ze niet enkel uit te buiten zijn en gedumpt kunnen worden als het uit komt.

We moeten ergens beginnen in Egypte. Ik denk dat met deze beweging van onafhankelijke bonden een meer radicale vakbondsstrijd kunnen vormen die de fabriekshiërarchie in twijfel trekt, en de hele structuur van de samenleving. Ik denk – en hoop – dat dit leid tot veel sociale onrust die zich tot een sociale revolutie kan ontwikkelen – en dat uiteindelijk de middelen tot productie overgenomen kunnen worden. Een complete reorganisatie van de productie volgens de werkelijke behoeften en aspiraties van een vrije, stateloze en egalitaire samenleving.

—————————————————————————————————-

#1 In Europa wordt zo soms het onderscheid gemaakt binnen de arbeidersklasse tussen kantoor (wit)- en productiewerk (blauw).

#2 Paul Amar, Why Egypt’s Progressives Win, 8. Februar 2011, www.jadaliyya.com

#3 Onder informele economie valt het deel dat niet belast wordt of waar zicht op is door wat voor een overheid (vaak zwarte arbeid). Dit wordt ook niet in het bruto nationaal product van een land op genomen. Dit in tegenstelling tot de formele economie.

#4 BBP: Bruto Binnenlands Product: de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten gedurende een bepaalde periode (meestal een jaar).

#5 BNP: Bruto Nationaal Product: de waarde van alle goederen en diensten die in een bepaalde periode (meestal een jaar) door een bepaald land worden geproduceerd (het bruto binnenlands product) plus de door de inwoners van het eigen land in het buitenland verdiende primaire inkomens minus de door buitenlanders in het betreffende land verdiende primaire inkomens. Samengevat betekent ‘binnenlands’ hier verdiend/geproduceerd binnen de landsgrenzen en ‘nationaal’ verdiend/geproduceerd door de staatsburgers van een land.

#6 Paul Amar, Why Egypt’s Progressives Win, 8. Februar 2011, www.jadaliyya.com

#7 Noot van de vertaler: hier ben ik zelf over van mening dat er wel degelijk sprake was van een organisatie van     dergelijke voorzieningen maar op een informele organische basis.

#8 Rainer Hermann, Ägypten: Vorgeschichte und Nachwirkungen, Frankfurter Allgemeine Zeitung, February 20th 2011, http://www.faz.net/artikel/C32315/aegypten-vorgeschichte-und-nachwirkung…

#9 Xenofobie: angst voor dingen van buitenaf, voor het ‘vreemde’.

Door: Mirwais Sarwary

Onder de sympathisanten in Den Haag bevonden zich o.a. ASB-leden uit Amsterdam en Den Haag, maar ook een aantal Spaanse studenten die zich geroepen vonden om ver weg van huis hun steun te betuigen. Met zelfgemaakte protestborden toonden zij zich solidair met de stakers in Spanje. Op een van de protestborden luidde de volgende slogan (vrij vertaald): “Wij willen de eigenaren zijn van de keuzes over onze levens!”.

In Spanje riep de CNT (Confederación Nacional del Trabajo) op tot de algemene 24uurs staking. De oproep is op de ASB website in het Engels te lezen.  Aan deze oproep werd in Spanje massaal gehoor gegeven. Het openbaar vervoer lag grotendeels plat en zelfs ziekenhuizen deden mee (zij behandelden alleen spoedgevallen).  Spaanse kameraden vertelden dat er in alle grote steden massale demonstraties en piketacties werden georganiseerd, maar ook in kleine steden en dorpen werd er, doch in mindere mate, gestaakt.

De Spaanse vakbonden melden dat 85% in de grote steden de staking steunde en dat er minstens 10 miljoen Spanjaarden meededen aan de demonstraties en de stakingen door heel het land. Onder de woedende massa werden de acties van onze Spaanse kameraden van de CNT-AIT goed ontvangen; “de mensen begrijpen en horen onze boodschap” zegt een CNT-AIT lid.

In Europa wordt onder het mom van ‘hervormingen’ de crisis gebruikt om arbeidersrechten waar jaren voor gestreden is af te breken. In de Zuid-Europese landen; Griekenland, Portugal, Spanje en Italië zijn de gevolgen het hevigst te merken. Voorbeelden van de harde maatregelen zijn de algemene herzieningen van het arbeidsrecht; versoepeling van het ontslagrecht, loon- en uitkeringverlagingen, pensioenleeftijdverhogingen, maar ook de bezuinigingen op zorg, onderwijs, openbaar vervoer tonen de vernietigende neoliberale agenda in werking.

Natuurlijk ontkomt ook Nederland niet aan deze aanvallen; de plannen van de Nederlandse regering verschillen niet veel van die van de rest van Europa. De plannen worden dan ook op Europees niveau besproken en uitgevoerd: “De EU wil ervoor zorgen dat Europa in 2020 is uitgegroeid tot de meest concurrerende regio in de wereld. ‘We hebben trouw gezworen aan een groeiagenda’, zei José Manuel Barroso, voorzitter van de Europese Commissie.”

Barroso heeft het over de ‘groeiagenda’, maar de vraag is ten koste van wie? Het antwoord is te vinden in de internationale protesten tegen de bezuinigings- en hervormingsplannen in Europa. De klappen worden steeds harder gevoeld, maar de stakingen en protesten gaan door. Met Griekenland als Europees voorloper en de schoonmakers in Nederland met een historische lange stakingsperiode, kunnen we zien dat er hoop is.

Gister besloten de demonstranten na drie kwartier onder druk van de Haagse politie te vertrekken. De politie vond dat de “onaangekondigde” solidariteitsactie (ondanks de aankondiging op Facebook) lang genoeg had geduurd toen er informatie werd uitgedeeld aan geïnteresseerde voorbijgangers.

Een agent zei: “Nu is het genoeg, we hebben jullie laten demonstreren en nu delen jullie ook nog pamfletten uit”. Na een discussie waarbij de politie zich onfatsoenlijk en intimiderend gedroeg werd de identiteitskaart van een van de demonstranten gevorderd.

Ook wist een politieagent te melden dat: “Hij er niet is om de grondwet, waaronder het recht om je mening te uiten, te handhaven maar vooral om de APV (Algemene Plaatselijke Verordening) te handhaven”.

Omstanders en demonstranten (waarvan een aantal de discussie filmden) waren niet te spreken over het Haagse politieoptreden. Wel waren de aanwezige Spanjaarden dankbaar voor de actie en dat is waar het uiteindelijk om draait. Internationale solidariteit met de stakende arbeiders.