Onderstaand opinie-artikel van ziekenverzorger John van Mullem is een bespreking van de voor- en nadelen van staken in de zorgsector, mogelijke andere acties, en wat er voor nodig gaat zijn om de strijd te winnen. Het artikel verscheen eerder op Joop.nl.
Auteur: John van Mullem
Nu de acties van de zorgwerkers voor een nieuwe cao van start is gegaan, begint de discussie onder mijn collega’s los te barsten. Uiteraard willen we betere arbeidsvoorwaarden; een reële loonstijging voor de verantwoordelijkheid die we in ons werk dragen en bovenal een eind aan die torenhoge werkdruk waardoor we ons meer wasmachines voelen dan verzorgenden. Bovenal willen we menswaardige zorg voor onze patiënten die mensen zijn en geen verhandelbare producten. Maar hoe bereiken we dat? Staken, kan dat wel in de zorg?
Het merendeel van de collega’s met wie ik praat zeggen volmondig: ‘Nee, we kunnen onze patiënten niet laten barsten. We hebben immers een zorgplicht.’ Deze beredenering is niet meer dan logisch. Het is een vorm van menselijkheid; een sociale verplichting tot solidariteit met de zorgvragers die we zijn aangegaan toen we kozen voor dit vak. Onder verzorgenden en verpleegkundigen ook wel eens het ‘Florence Nightingale-syndroom’ genoemd.
Toch vallen er wel wat vraagtekens te zetten bij deze volmondigheid. Ik moet toegeven dat ik zelf ook niet graag staak, maar ik vraag me wel af of de verantwoordelijkheid betreffende de sociale verplichting tot solidariteit geheel bij de zorgverleners ligt. Hoe zit het met de overheid? Hebben zij ook geen zorgplicht? Het antwoord laat zich raden. Natuurlijk hebben zij een zorgplicht en zij verzaken deze zorgplicht met de onmenselijke invoering van de marktwerking; de reductie van mens tot verhandelbaar product; de uitverkoop van de solidariteit en de achterstelling van onze arbeidsvoorwaarden keer op keer.
Vanuit die redenering kan gesteld worden dat we misschien wel door de zure appel heen moeten bijten. Misschien is het leed dat nu wordt veroorzaakt met een staking wel minder groot dan het leed dat het neoliberale offensief in de zorg in de nabije toekomst teweeg brengt. We weten dat de overgrote meerderheid van de bevolking voor een solidair zorgstelsel is en gruwelt van de horrorpraktijken die meer en meer gemeengoed worden in de verpleeghuizen en de thuiszorg. Een staking zal de maatschappelijke druk op de overheid in ieder geval opvoeren.
Tegelijkertijd kennen we de overheid. Met het motto: ‘Datgene wat mij financieel niet raakt, deert mij niet,’ hebben ze al menig sociaal protest weggelachen. Hier zit ook de crux met staken in publieke sectoren zoals de zorg. Het grote idee achter staken is het stilleggen van het productieproces zodat de bedrijfseigenaren geen winst meer kunnen maken. Het laten voelen in de portemonnee. In de zorg is dit ondanks de marktwerking nauwelijks aan de orde – de regulering van de markt door de overheid zorgt ervoor dat de zorg wordt betaald met publieksgeld. Staken in de zorg zal uiteindelijk de armlastige belastingbetaler raken.
Tevens moet er bij staken worden nagedacht over de vergaande gevolgen voor het gehele zorgsysteem. De gehele keten van zorg – van ziekenhuisopname tot opname in verpleeghuis of gebruik van thuiszorg – waar deze zelfde belastingbetaler gebruik van maakt, kan ernstig ontwricht raken waardoor er enorme wachtlijsten ontstaan met mensonterende situaties tot gevolg. Dit willen wij uiteraard niet op ons geweten hebben.
Gelukkig zijn er meerdere actievormen om ons gelijk te halen. Momenteel is de vakbond bezig met de noodzakelijke organisatie van de werkvloer en de enorme beloningen van de zorgbestuurders klik hier af te spiegelen tegen het karige loon van de verzorgenden en verpleegkundigen. De maatschappelijke verontwaardiging over deze beloningen was al hoog maar is o zo noodzakelijk om deze strijd te winnen.
Met maatschappelijke verontwaardiging alleen komen we er echter niet. Zelfs als elk dubbeltje dat nu naar de zorg gaat daadwerkelijk op de werkvloer terechtkomt dan zijn we er nog niet. Hardere acties zijn op den duur nodig. We kunnen daarvan leren van de schoonmakers die een gedeelte van dit traject al hebben afgelegd.
Net zoals in de schoonmaakbranche de lonen en arbeidsomstandigheden worden bepaald door de grote multinationals die voor een prikkie op de eerste rij willen zitten, zo worden de lonen in de zorgsector bepaald door het bedrag dat de overheid jaarlijks in de zorg wil steken. De tactiek om acties te voeren bij deze multinationals, kan gekopieerd worden naar de overheid – zowel de centrale als de lokale overheid. Het stilleggen van het werk op ministeries en gemeentehuizen door picketlines of bezettingen zouden onder andere een goed alternatief voor staken kunnen zijn.
Een overwinning met alternatieve acties is echter niet gegarandeerd. Maar als we elke alternatieve mogelijkheid hebben benut om ons recht te doen gelden en de overheid weigert nog steeds om meer geld in de zorg te pompen en te zorgen dat dit geld niet in de zakken van de bestuurders terechtkomt maar op de werkvloer dan zou ons motto moeten zijn: ‘Staakt makkers, staakt! Staak niet omdat we het willen, maar omdat het moet. Staak voor onze eigen levensstandaard, staak voor de zorg van onze huidige patiënten en staak voor onze toekomstige patiënten. Staak voor het welzijn van de samenleving.’
En terwijl ik staak, zal ik tegelijkertijd mijn oprechte excuses aanbieden aan de armzalige belastingbetaler die krijgt te maken met stijgende zorgkosten, aan mijn oma die zonder de thuiszorgwerker zich niet kan douchen, aan alle patiënten in de verpleeghuizen die worden gedwongen tot pyjamadagen en aan iedereen die zit smachtend zitten te wachten op een operatie om weer gezond door het leven te gaan. Maar het is dan niet meer mijn geweten dat wroegt – de verantwoordelijkheid voor deze desastreuze gevolgen plaats ik verre van mij. Deze ligt bij de overheid die weigert te staan voor een solidair zorgstelsel, die weigert om mensen boven winst te laten prevaleren.
Comments
Staken in zorg kan ook!
Beste John
Je begint je brief met een beschrijving van de discussies die momenteel plaatsvinden onder de werkers in de zorg. Nu, zo vertel je in je tekst, “begint de discussie onder mijn collega’s los te barsten. Uiteraard willen we betere arbeidsvoorwaarden; een reële loonstijging voor de verantwoordelijkheid die we in ons werk dragen en bovenal een eind aan die torenhoge werkdruk waardoor we ons meer wasmachines voelen dan verzorgenden. Bovenal willen we menswaardige zorg voor onze patiënten die mensen zijn en geen verhandelbare producten.”
Het is heel goed dat er onder jouw collega’s discussies plaatsvinden over bovengenoemde problemen, waaraan jij, als ik zo inschat, actief aan deelneemt. Het is ook niet te verdragen: de werkdruk is ongekend hoog geworden en het leveren van een minimum aan goede kwaliteit in de zorg is al bijna niet meer mogelijk.
“Bij de zorginstelling Amsta zijn in de week van 25 januari 100 medewerkers naar de voorzitter van de Raad van Bestuur gestapt met de duidelijke boodschap: ‘Wij willen goede kwaliteit van zorg geven, dat betekent dat er meer personeel bij moet en dat de flexibele inzet minder moet’, zich realiserende dat ze na hun actie flink onder druk zouden worden gezet, brengen ze toch de moed tot uitdrukking die er op dit moment in de klasse bestaat.”(Wereldrevolutie 128)
Ik kan je heel goed volgen als je te kennen geeft dat je het gevoel hebt in de knel te zitten: “Staken, kan dat wel in de zorg?” Want aan de aan de ene kant heb je de verantwoordelijkheid als zorgverlener en aan de andere kant word je geconfronteerd met een systeem, dat steeds meer bezuinigt op de zorg en dat daar ook helemaal niet mee schijnt te zitten. “Hoe zit het met de overheid? Hebben zij ook geen zorgplicht? (…) Natuurlijk hebben zij een zorgplicht en zij verzaken deze zorgplicht met de onmenselijke invoering van de marktwerking; de reductie van mens tot een verhandelbaar product; de uitverkoop van de solidariteit en de achterstelling van onze arbeidsvoorwaarden keer op keer.”
Maar hoe bereiken we dat?
Eerst even kort over de cao-akties van de vakbonden. De vakbonden staan niet meer aan de kant van de arbeiders. En met name als ze een nieuwe cao gaan afsluiten, dan hebben ze het terrein al dermate goed voorbereid, dat de perspectieven, de mogelijkheden voor een inbreng, laat staan: een strijd, van de basis nagenoeg onmogelijk is geworden. Dus zou ik me niet te druk maken over de bestaande cao-perikelen
Je schrijft: “Momenteel is de vakbond bezig met de noodzakelijke organisatie van de werkvloer en de enorme beloningen van de zorgbestuurders kliek hier af te spiegelen tegen het karige loon van de verzorgenden en verpleegkundigen”. Maar dit behoort tot hetzelfde spel en past heel goed in de strategie van de vakbonden rondom de cao: om de onvrede, verontwaardiging onder de werkers helemaal te richten op de eigen sector en de enorme beloningen van de bestuurders aan te wijzen als een van de belangrijkste oorzaken voor de problemen waarmee de zorgverleners op de werkvloer geconfronteerd worden.
Verder stel je in je bijdrage: “Hier zit ook de crux met staken in publieke sectoren zoals de zorg. Het grote idee achter staken is het stilleggen van het productieproces zodat de bedrijfseigenaren geen winst meer kunnen maken. Het laten voelen in de portemonnee.” Over dit punt heb ik al eens in eerdere bijdrage bijgedragen: in tegenstelling tot honderd jaar geleden is het feit dat bedrijfseigenaren door een staking van de arbeiders geen winst meer kunnen maken, momenteel niet meer doorslaggevend. De klasse van ondernemers zijn, onder de staat, dermate goed georganiseerd dat het ‘lamleggen’ van één bedrijf voor een lange tijd haar helemaal niet verontrust. (1) Daarbij komt nog het volgende punt: het zijn de kapitalisten zelf die het meeste kapitaal vernietigen en daar hebben ze de werkers in de zorg of in welke andere sector niet voor nodig. Ze kunnen dat best zelf af: kijk bijvoorbeeld maar eens hoeveel er uitgegeven wordt voor de oorlogvoering, hoeveel er vervliegt op de beurzen, hoeveel er vernietigd wordt aan natuur.
Nee, het belangrijkste is niet om het kapitaal of welke individuele ondernemer dan ook te treffen in zijn portemonnee, maar een tegenmacht op te bouwen van alle werkers van alle sectoren, die een vooruitzicht biedt dat verder gaat dan de loutere verdediging van de onmiddellijke dagelijkse werkvoorwaarden.
Natuurlijk heb je volkomen gelijk als je stelt dat de verantwoordelijkheid voor deze desastreuze gevolgen (….) ligt bij de overheid die weigert te staan voor een solidair zorgstelsel, die weigert om mensen boven winst te laten prevaleren”.(…) “Hoe zit het met de overheid? Heeft zij ook geen zorgplicht?” Een plicht hebben ze niet en ze hebben ook geen ethiek, die. Het zal de kapitalistische staat een worst wezen wie, hoeveel en hoe erg iedereen eronder lijdt ….. Van de ‘overheid’ kunnen we geen menselijkheid verwachten. Het enige waar ze aan denkt is het functioneren van haar systeem, op basis van de kapitalistische wijze van voortbrenging van de rijkdom.
Waar het in het kapitalisme in het algemeen om gaat is dat er een, wat je noemt, goed functionerende reproductie van de arbeidskracht bestaat. Met andere woorden: dat er voortdurend voldoende goede arbeidskrachten voorhanden zijn om de nodige rijkdom te kunnen produceren voor de ondernemer. Vraagt de productie dat er voor de arbeidskrachten een goede zorg, goed onderwijs, goede medische voorzieningen bestaan, dan zal kapitalistische staat proberen daar zorg voor te dragen. Maar als de kapitalistische wereld er geen brood in ziet, omdat ze wordt getroffen door een nog nooit vertoonde economische crisis, dan zal ze aan die reproductie van de arbeidskracht steeds minder gelegen laten liggen. Het enige wat haar dan nog zorgen baart, zijn de eventuele onvrede, en verontwaardigde reacties van de werkers en de niet-uitbuitende lagen van de bevolking – net zoals de Indignados in Spanje – tegen de steeds toenemende onmenselijke leefomstandigheden
Maar dan hebben we nog geen antwoord gegeven op het probleem: Is het werkelijk verantwoord om als zorgverlener te staken en de patiënten aan hun lot over te laten?
Je schrijft ook dat “We weten dat de overgrote meerderheid van de bevolking voor een solidair zorgstelsel is.” Dat is een hele terechte opmerking, daarom is het opkomen voor de kwaliteit van de zorg aan de ene kant en opkomen voor je eigen werkomstandigheden aan de andere kant aspecten die elkaar niet bijten, en niet met elkaar in tegenspraak zijn. Het is heel goed door je in je brief aangegeven: “Uiteraard willen we betere arbeidsvoorwaarden; een reële loonstijging voor de verantwoordelijkheid die we in ons werk dragen en bovenal een eind aan die torenhoge werkdruk waardoor we ons meer wasmachines voelen dan verzorgenden. Bovenal willen we menswaardige zorg voor onze patiënten die mensen zijn en geen verhandelbare producten.” Want we gruwelen van de “horrorpraktijken die meer en meer gemeengoed worden in de verpleeghuizen en de thuiszorg.”
Een staking zal de maatschappelijke druk op de overheid in ieder geval opvoeren. “De tactiek om acties te voeren bij deze multinationals, kan gekopieerd worden naar de overheid – zowel de centrale als de lokale overheid. Het stilleggen van het werk op ministeries en gemeentehuizen door picketlines of bezettingen zouden onder andere een goed alternatief voor staken kunnen zijn.”
Dit is nog niet zo’n gekke gedachte. Het komt dichtbij wat ik daar zelf over denk. Verwacht daarententegen niet dat de vakbonden daarbij voorop zullen gaan. Het zal van de werkers zelf moeten komen. Maar als de werkers in de zorg – zoals je terecht opmerkt – zelf niet kunnen staken, dan bestaat er toch één andere mogelijkheid: onder de leus “hun strijd is onze strijd” de strijd in de eerste plaats richten op een universele solidariteit tussen alle werkers in alle sectoren. Het is alleen in dit kader dat de strijd van de arbeiders in de zorg en de strijd voor een goede zorg meegenomen kan worden in de algemene strijd van de arbeidersklasse tegen het kapitaal.
Massale staking van de arbeiders in Polen in 1980
In 1980 vond er in Polen een hele grote staking plaats. Tien miljoen arbeiders vervoegden zich bij de oproep tot staking van het Groot Arbeiders Komité van Gdansk. De regering stond machteloos en in feite was het niet langer de regering die het land bestuurde, maar het GAK, waarvan de leden, de afgevaardigden waren gekozen in de algemene vergadering van arbeiders. Het was de laatste die, in de algemene vergadering, waaraan duizenden arbeiders deelnamen, besloot dat het, ondanks de massale staking, noodzakelijk was dat de eerste noodzakelijke levensvoorzieningen werden gewaarborgd en dat het beter was dat de arbeiders van de elektriciteitscentrales, het openbaar vervoer, de levensmiddelenvoorziening en de verzorging op hun plaats en aan het werk bleven. Toen er, na een vastberaden periode van strijd, eenmaal een overeenkomst werd gesloten met de toenmalige regering, was dat een overeenkomst die alle arbeiders van heel Polen betrof. Daarna gingen de arbeiders, die een goede overeenkomst hadden gesloten, niet onmiddellijk weer aan het werk.. Neen, op basis van de leus: ‘één voor allen, allen voor één’ gingen de miljoenen arbeiders pas weer aan het werk toen de eisen van alle arbeiders, inbegrepen die arbeiders die op aanraden van het GAK gewoon hadden doorgewerkt en de meest primaire diensten hadden geleverd, ook waren ingewilligd.
Hoewel ik ook geen stakingsfreak ben, haal ik, op basis van hetgeen ik hierboven uiteengezet heb, met instemming de volgende zinsnede aan uit jouw schrijven. Als “de overheid weigert nog steeds om meer geld in de zorg te pompen (….) dan zou ons motto moeten zijn: ‘Staakt makkers, staakt!’ Staak niet omdat we het willen, maar omdat het moet”. En daarbij zou ik vooral dit laatste willen onderstrepen“Staak voor onze eigen levensstandaard, staak voor de zorg van onze huidige patiënten en staak voor onze toekomstige patiënten. Staak voor het welzijn van de samenleving.”.
Hopende dat zowel jouw als mijn bijdrage een stimulans vormen voor een verder debat onder de werkers in de zorg,
Groet ik je kameraadschappelijk
(1) Je bent heel positief over de acties van de schoonmakers, hé. Nou ze lijken heel radicaal, maar ze zijn, tegenstelling tot wat jij denkt, vanaf het eerste moment (3 januari) door de vakbond gemanipuleerd geworden. Het gevolg is dan ook dat hoe langer hun acties duren, des te meer betrokken bedrijven (NS) gewoon andere schoonmakers in dienst nemen en de stakenden buiten de poort zetten.